Indamukanyo n'Ikinyabupfura
Primary 1 · Kinyarwanda
Indamukanyo n'Ikinyabupfura
Lesson 1 of 3
10 min
Let's begin
Mu gitondo, Mugisha agenda ku ishuri. Ahura na nyirasenge mu nzira.
Arahagarara. Aramwenyura. Aravuga ati: “Mwaramutse!” Nyirasenge na we ati: “Mwaramutse, Mugisha!”
Uyu munsi na wowe ugiye kwiga uko uramutsa abantu, no uko usubiza iyo bakuramukije.
Kuramutsa ni ukubwira umuntu ijambo ryiza iyo umubonye.
Iyo uramukije umuntu, umwereka ibintu bibiri: uramubona kandi uramwubaha. Ni yo mpamvu buri munsi tuvuga indamukanyo.
Izuba riva. Ubyutse. Ni bwo tuvuga Mwaramutse.
Reba uko byifashe mu rugo rwa Keza:
Keza: “Mwaramutse, mama!”
Mama: “Mwaramutse, Keza!”
Ubonye? Mama yasubije ijambo rimwe. Muri Kinyarwanda, usubiza indamukanyo uyivuga na wowe.
Izuba rigeze hejuru cyane, hanyuma rigatangira kugwa. Ni bwo tuvuga Mwiriwe.
Uwase avuye ku ishuri. Ahura na mwarimu:
Uwase: “Mwiriwe, mwarimu!”
Mwarimu: “Mwiriwe, Uwase!”
Ijoro rigeze. Ugiye kuryama. Uvuga uti: “Ijoro ryiza.”
Habimana: “Ijoro ryiza, data!”
Data: “Ijoro ryiza, Habimana!”
Wibagiwe ko ari mu gitondo cyangwa ku manywa? Ntugire ubwoba. Vuga uti: “Muraho.” Iri jambo rikora igihe cyose cy’umunsi.
| Igihe | Uvuga uti |
|---|---|
| Mu gitondo | Mwaramutse |
| Ku manywa na nimugoroba | Mwiriwe |
| Nijoro, ugiye kuryama | Ijoro ryiza |
| Igihe cyose | Muraho |
Umaze kuramutsa, ubaza uti: “Amakuru?”
Niba umeze neza, usubiza uti: “Ni meza.”
Mutesi: “Mwaramutse! Amakuru?”
Gatete: “Mwaramutse! Ni meza.”
Ntugende ucecetse. Vuga uti: “Murabeho.” Bivuga ngo musigare amahoro.
Ku bantu bakuru — nka mama, mwarimu, sogokuru — tuvuga Mwaramutse. Ku mugenzi wawe muhuje imyaka, ushobora kuvuga Waramutse.
Tip
Kurikira izuba!
Wibuke na none: usubiza indamukanyo uvuga ijambo rimwe bakubwiye.
Subiza mu mutwe, hanyuma urebe igisubizo kiri munsi.
Ni mu gitondo. Uhuye na mwarimu ku muryango w’ishuri. Uvuga uti?
Igisubizo: Mwaramutse, mwarimu.
Uvuye ku ishuri nimugoroba. Uhuye n’umuturanyi. Uvuga uti?
Igisubizo: Mwiriwe.
Sogokuru akubwiye ati: “Mwaramutse.” Usubiza uti?
Igisubizo: Mwaramutse. (Usubiza ijambo rimwe.)
Ugiye kuryama. Ubwira mama uti?
Igisubizo: Ijoro ryiza.
Umuntu akubajije ati: “Amakuru?” Umeze neza. Usubiza uti?
Igisubizo: Ni meza.
Ibyo wize uyu munsi
