Amajwi n'uduce tw'amagambo
Primary 2 · Kinyarwanda
Amajwi n'uduce tw'amagambo
Lesson 1 of 3
12 min
Let's begin
Mugisha yicaye mu ishuri. Mwarimu yandika ku kibaho: mama.
Mugisha areba neza. Abona utuntu tune: m, a, m, a. Ati: "Ibi ni ibiki?"
Mwarimu aramwenyura ati: "Izo ni inyuguti. Buri nyuguti ifite ijwi ryayo. Uyu munsi turayiga."
Reba ijambo data. Rifite utuntu tune: d, a, t, a.
Buri kantu twanditse ni inyuguti. Ijambo ryose ryubakwa n'inyuguti, nk'uko inzu yubakwa n'amatafari.
Inyuguti ntabwo ari ishusho gusa. Ifite ijwi — ni ijwi uvuga iyo uyibonye.
Gerageza ubu:
Dore izindi nyuguti n'ijwi ryazo:
| Inyuguti | Ijwi | Ijambo ritangirana na yo |
|---|---|---|
| a | aaa | amata |
| b | bu | bibiri |
| d | du | data |
| k | ku | kwiga |
| m | mmm | mama |
| s | sss | soma |
| t | tu | tanga |
| z | zzz | zana |
Vuga aaaaaa. Ushobora kurivuga igihe kirekire, kugeza umwuka ushize. Nanone gerageza eeeeee, iiiiii, oooooo, uuuuuu.
Izi nyuguti eshanu — a, e, i, o, u — zitwa inyajwi. Ni zo mwuka w'ijwi. Zishobora kuvugwa zonyine.
Gerageza kuvuga "b" wenyine, utongeyeho a, e, i, o cyangwa u. Biragoye, sibyo? Ijwi rihita rihagarara.
Izo nyuguti zitwa ingombajwi. Zikeneye inshuti — inyajwi — kugira ngo zivugwe neza:
b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v, w, y, z
Inyuguti zose hamwe ni 24: inyajwi 5 n'ingombajwi 19. Inyuguti q na x ntizikoreshwa mu magambo y'Ikinyarwanda.
Inyuguti imwe ishobora kwandikwa mu buryo bubiri:
| Nkuru | Nto |
|---|---|
| M | m |
| K | k |
| A | a |
Inyuguti nkuru tuyandika ku ntangiriro y'interuro, no ku mazina y'abantu n'ahantu: Keza, Mugisha, Kigali, Rwanda.
Tip
Bara inyajwi ku ntoki: a - e - i - o - u
Uburyo bworoshye bwo kuzimenya: niba ushobora kuyiririmba igihe kirekire, ni inyajwi. Gerageza "ooooo" — birashoboka. Gerageza "ttttt" — ntibishoboka. "o" ni inyajwi, "t" ni ingombajwi.
Subiza mu mutwe, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Ni izihe nyajwi ziri mu ijambo amata?
Igisubizo: a, a, a. (Ijambo ni a-m-a-t-a. Inyajwi ni "a" gatatu; "m" na "t" ni ingombajwi.)
Ijambo isoko rifite inyuguti zingahe?
Igisubizo: 5 (i, s, o, k, o).
Muri izi nyuguti, ni iyihe ari ingombajwi: "o" cyangwa "t"?
Igisubizo: t. ("o" ni inyajwi kuko ushobora kuyiririmba.)
Andika iri zina utangiye n'inyuguti nkuru: keza
Igisubizo: Keza.
Vuga ijwi ry'inyuguti s.
Igisubizo: ssssss — nk'inzoka inyura mu byatsi.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Muri izi nyuguti, ni iyihe ari inyajwi?
