Amajwi n'uduce tw'amagambo
Primary 2 · Kinyarwanda
Amajwi n'uduce tw'amagambo
Lesson 2 of 3
13 min
Let's begin
Keza n'inshuti ye Umutoni bakina mu kibuga. Keza avuga izina rye akoma amashyi: "KE - ZA!" Amashyi abiri.
Umutoni na we agerageza: "U - MU - TO - NI!" Amashyi ane. Barasekera hamwe.
Buri gihe wakomye amashyi, wavuze agace. Uyu munsi twiga uko uduce dukorwa n'uko duhuzwa bikavamo amagambo.
Vuga ijambo mama buhoro. Wakinguye akanwa kabiri: ma … ma.
Buri gice uvuga ukingura akanwa rimwe ni agace. Ijambo "mama" rifite uduce tubiri: ma + ma.
Ijambo "data" na ryo rifite uduce tubiri: da + ta.
Reba uko agace kavuka:
Ubonye? Ingombajwi ibanza, inyajwi igakurikira. Ni ho ijwi rihera rihagije.
Iyo uzi ingombajwi imwe, ushobora gukora uduce gatanu — kamwe kuri buri nyajwi:
| Ingombajwi | + a | + e | + i | + o | + u |
|---|---|---|---|---|---|
| m | ma | me | mi | mo | mu |
| b | ba | be | bi | bo | bu |
| k | ka | ke | ki | ko | ku |
| t | ta | te | ti | to | tu |
| s | sa | se | si | so | su |
| r | ra | re | ri | ro | ru |
| n | na | ne | ni | no | nu |
Yisomere mu ijwi riranguruye, uhereye ku murongo wa mbere. Ni nk'indirimbo!
Ubu ni bwo bushyo bwiza. Fata uduce, utuhuze, wumve ijambo rivuka:
Amagambo amwe afite uduce turenze tubiri:
Reba ijambo amata: a - ma - ta. Agace ka mbere ni "a" — nta ngombajwi karimo!
Ni na ko bimeze muri isoko (i - so - ko) na umuti (u - mu - ti).
Icyo bitwigisha ni iki: buri gace kagomba kugira inyajwi. Rimwe na rimwe kagira inyajwi yonyine gusa. Nta gace kabaho kadafite inyajwi.
Reba ijambo ishuri. Wagerageza kucyicamo uti i - s - hu - ri? Oya!
Inyuguti s na h zifatanya zikavuga ijwi rimwe: sh. Ntuzitandukanye.
Ni yo mpamvu: i - shu - ri = uduce tatu.
Izindi nyuguti zifatanya gutya:
Tip
Koma amashyi!
Ntuzi uko wacamo ijambo mu duce? Ryivugire buhoro, ukome amashyi buri kanwa ukinguye:
i (amashyi 1) - ka (2) - ra (3) - mu (4) ➜ ikaramu ifite uduce 4.
Amashyi wakomye = uduce tw'ijambo. Ntibicika!
Kora buri kimwe, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Huza: s + o = ?
Igisubizo: so. (Ingombajwi ibanza, inyajwi ikurikira.)
Huza uduce: so + ma = ?
Igisubizo: soma.
Huza uduce: i + he + ne = ?
Igisubizo: ihene.
Koma amashyi: ijambo ikaramu rifite uduce tungahe?
Igisubizo: 4 (i - ka - ra - mu).
Ijambo ishuri rifite uduce tungahe?
Igisubizo: 3 (i - shu - ri). "sh" ni ijwi rimwe, ntugatandukanye.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
