Amagambo n'interuro
Primary 3 · Ikinyarwanda
Amagambo n'interuro
Lesson 3 of 3
12 min
Let's begin
Ishimwe yandikiye nyina ubutumwa ku rupapuro: mama ngiye ku isoko ngiye kugura ibirayi ibitoki amashaza uzabimpe amafaranga
Nyina arasoma … arahagarara … asubira inyuma. Ati: "Mwana wanjye, nta ho mpumeka! Ubu se urabaza cyangwa uravuga?"
Ibimenyetso byo kwandika ni nk'ibimenyetso byo mu muhanda: bibwira usoma aho ahagarara, aho ahumeka, n'aho ijwi rye rizamuka. Uyu munsi urabyiga.
Reba: Keza atuye i Kigali.
Iyi nteruro ivuga ikintu — ntibaza. Interuro nk'iyi isozwa n'akadomo.
Iyo usoma ukagera ku kadomo: hagarara gato, ijwi rimanuke.
Nabi: Keza atuye i Kigali (nta kadomo — usoma ntamenya aho arangirije).
Neza: Keza atuye i Kigali.
Reba: Utuye he?
Iyi nteruro ibaza ikibazo. Isozwa n'akabazo, atari akadomo.
Amagambo akunze kuboneka mu bibazo: nde, iki, he, ryari, gute, kuki, angahe. Iyo ubonye rimwe muri ayo, tekereza ku kabazo!
| Ikibazo | Igisubizo |
|---|---|
| Witwa nde? | Nitwa Uwase. |
| Utuye he? | Ntuye i Kigali. |
| Ufite imyaka ingahe? | Mfite imyaka icyenda. |
| Wagiye ryari? | Nagiye ejo. |
Iyo usoma ikibazo, ijwi riraduga ku iherezo. Gerageza ubu: vuga "Utuye he?" ijwi rizamutse. Noneho uvuge "Ntuye i Kigali." ijwi rimanutse. Byumvikana ukundi, sibyo?
Akitso gatuma uhagarara gato cyane — interuro ntiraba irarangira.
Dukoresha akitso iyo tubara ibintu birenze bibiri.
Nabi: Naguze ibirayi ibitoki amashaza n'ibishyimbo. (Amagambo yose yifatanyije — usoma yataye umutwe.)
Neza: Naguze ibirayi, ibitoki, amashaza n'ibishyimbo.
Witegereze neza: akitso kari hagati y'ibintu byabariwe. Ku kintu cya nyuma ntidushyiraho akitso — dushyiraho na cyangwa n'.
Nanone dukoresha akitso iyo duhamagara umuntu mbere yo kumubwira ikintu:
Mugisha, ngwino hano.
Kosora iyi nteruro: mu isoko naguze imineke inanasi n'avoka
Igisubizo: Mu isoko naguze imineke, inanasi n'avoka.
Iyo uvuga ikintu gitangaje, cyangwa usakuza, ushyira agatangaro:
Twatsinze! Reba imvura!
Ariko ntugakoreshe kenshi. Agatangaro gakoreshwa gake — ni bwo kagira imbaraga.
| Akamenyetso | Icyo gakora | Uko usoma |
|---|---|---|
| , (akitso) | Gatandukanya ibintu byabariwe | Hagarara gato cyane |
| . (akadomo) | Gasoza interuro ivuga ikintu | Hagarara, ijwi rimanuke |
| ? (akabazo) | Gasoza interuro ibaza | Ijwi riduge |
| ! (agatangaro) | Kerekana gutangara cyangwa gusakuza | Vuga ufite imbaraga |
Tip
Mbere yo gushyira akamenyetso ku iherezo, yibaze ikibazo kimwe: Ndabaza cyangwa ndavuga?
Naho akitso (,) ntigasoza na rimwe. Ni akaruhuko gato gusa hagati mu nzira!
Kora buri kimwe, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Ni akahe kamenyetso ushyira aha: Uwase yagiye ku isoko___
Igisubizo: akadomo ➜ Uwase yagiye ku isoko. Iyi nteruro iravuga, ntibaza.
Ni akahe kamenyetso ushyira aha: Uwase yagiye he___
Igisubizo: akabazo ➜ Uwase yagiye he? Ijambo "he" ryerekana ko turabaza.
Andika neza: naguze ibirayi ibitoki n'amashaza
Igisubizo: Naguze ibirayi, ibitoki n'amashaza. Inyuguti nkuru, akitso hagati y'ibintu byabariwe, akadomo ku iherezo.
Ni akahe kamenyetso kabuze: Mugisha ngwino hano.
Igisubizo: akitso nyuma ya "Mugisha", kuko turamuhamagara ➜ Mugisha, ngwino hano.
Iyi nteruro yanditse neza? ese ukunda gusoma.
Igisubizo: Oya. Ni ikibazo, kandi ntiyatangiye n'inyuguti nkuru ➜ Ese ukunda gusoma?
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Ni akahe kamenyetso ushyira aha: Witwa nde___
