Umuryango n'inshuti
Primary 3 · Ikinyarwanda
Umuryango n'inshuti
Lesson 1 of 3
12 min
Let's begin
Ni umunsi wa mbere w'igihembwe. Umwana mushya yinjiye mu ishuri, yicara iruhande rwa Keza.
Nta n'umwe uvuga. Bombi bafite isoni. Keza yifuza kumenya izina rye, ariko ntazi uko atangira.
Uyu munsi urakemura icyo kibazo. Uriga kwibwira — kuvuga izina ryawe, imyaka yawe n'aho utuye — no kubaza undi ibimwerekeye ubigiranye ikinyabupfura.
Mbere yo kubaza umuntu ikintu icyo ari cyo cyose, uramutsa. Ni bwo bupfura. Reba indamukanyo n'igihe cyazo:
| Igihe | Ku mukuru (icyubahiro) | Kuri mugenzi wawe |
|---|---|---|
| Mu gitondo | Mwaramutse. | Waramutse. |
| Ku manywa cyangwa nimugoroba | Mwiriwe. | Wiriwe. |
| Igihe icyo ari cyo cyose | Muraho. | Uraho. |
| Iyo mutandukana nijoro | Muramuke. | Uramuke. |
Nyuma y'indamukanyo, ushobora kubaza uti: Amakuru? Igisubizo gisanzwe ni: Ni meza.
Reba uko Keza yivuga. Soma buhoro:
Nitwa Keza. Mfite imyaka umunani. Ntuye i Kigali. Niga mu mwaka wa gatatu.
Reka duce interuro ku yindi turebe icyo buri imwe ivuga:
| Icyo uvuga | Interuro |
|---|---|
| Izina | Nitwa Keza. |
| Imyaka | Mfite imyaka umunani. |
| Aho utuye | Ntuye i Kigali. |
| Ishuri | Niga mu mwaka wa gatatu. |
None se, ubona iki? Reba intangiriro ya buri jambo rya mbere: Nitwa, Mfite, Ntuye, Niga.
Iyo nyuguti N (cyangwa M) ni yo ivuga ngo NJYE. Buri gihe uvuga ku byawe, uyitangiraho.
Ubu na we ushaka kumenya ibye. Dore ibibazo bine bikenerwa:
| Ikibazo (WOWE) | Igisubizo (NJYE) |
|---|---|
| Witwa nde? | Nitwa Ishimwe. |
| Ufite imyaka ingahe? | Mfite imyaka icyenda. |
| Utuye he? | Ntuye i Rubavu. |
| Wiga mu mwaka wa kangahe? | Niga mu mwaka wa gatatu. |
Ubu reba intangiriro y'ibibazo: Witwa, Ufite, Utuye, Wiga.
W cyangwa U bivuga ngo WOWE. Ni yo mpamvu ikibazo n'igisubizo bisa ariko bitangira ukundi.
Ntabwo tubaza abantu bose kimwe.
Ku mukuru wongeraho M: ni ryo shusho ry'icyubahiro.
Amagambo y'ikinyabupfura ntuyibagirwe: Nyamuneka (iyo usaba), Urakoze / Murakoze (iyo ushimira), Mbabarira (iyo ukosheje).
Dore Keza n'Ishimwe bibwira bwa mbere. Kurikira buri murongo:
Keza: Muraho! Nitwa Keza. Witwa nde?
Ishimwe: Muraho Keza! Nitwa Ishimwe.
Keza: Ishimwe, ufite imyaka ingahe?
Ishimwe: Mfite imyaka icyenda. Naho wowe?
Keza: Mfite imyaka umunani. Utuye he?
Ishimwe: Ntuye i Nyamirambo. Naho wowe?
Keza: Ntuye i Kagarama. Nishimiye kukumenya!
Ishimwe: Nanjye nishimiye kukumenya.
Ubona ko batangiye baramukanya? Ubona ko Keza yabajije, agategereza igisubizo, akaba ari bwo abaza ikindi? Ni ko bikorwa.
Tip
Uko wabyibuka byoroshye
W ni wowe. N ni njye.
Ikibazo kijya kuri wowe: Witwa, Ufite, Utuye.
Igisubizo kivuga njye: Nitwa, Mfite, Ntuye.
Kandi ku mukuru wongeraho M: Muraho, Mwitwa nde?, Murakoze.
Subiza mu mutwe cyangwa wandike, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Ushaka kumenya izina ry'inshuti nshya. Uyibaza ute?
Igisubizo: Witwa nde?
Ufite imyaka umunani. Subiza ikibazo: Ufite imyaka ingahe?
Igisubizo: Mfite imyaka umunani. (Ntutangire na U — uvuga ku byawe, tangira na M.)
Utuye i Musanze. Subiza ikibazo: Utuye he?
Igisubizo: Ntuye i Musanze.
Ni saa mbiri z'igitondo. Uhuye na mwarimu wawe. Umuramutsa ute?
Igisubizo: Mwaramutse. (Ni mu gitondo, kandi ni mukuru — koresha icyubahiro.)
Andika interuro eshatu wibwira.
Igisubizo (urugero): Nitwa Mutesi. Mfite imyaka umunani. Ntuye i Huye. — Icyawe kizatandukana n'iki, kuko uvuga ibyawe bwite. Ibyingenzi ni uko interuro zitangira na N cyangwa M.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Ni mu gitondo. Uhuye na mugenzi wawe. Umuramutsa ute?
