Ishuri ryanjye
Primary 3 · Ikinyarwanda
Ishuri ryanjye
Lesson 1 of 3
12 min
Let's begin
Ni mu gitondo. Ishimwe ari mu rugo, apakira igikapu cye.
Ashyiramo igitabo, ikayi n’ikaramu. Nyina aramubaza ati: «Ibyo byose ubikoresha iki?»
Ishimwe aratuza gato. Azi amazina y’ibikoresho, ariko ntazi neza uko yavuga akamaro ka buri kimwe. Uyu munsi, tugiye kubyiga hamwe: amazina n’akamaro.
Akamaro ni icyo ikintu kimarira — ni ukuvuga icyo ugikoresha.
Reka dukore urugero rumwe hamwe. Fata ikaramu. Uyikoresha iki? Urandika. Rero akamaro k’ikaramu ni kwandika.
Twabivuga dute mu nteruro? Hari uburyo bworoshye buhoraho:
Nkoresha + [igikoresho] + mu + [igikorwa].
Urugero: «Nkoresha ikaramu mu kwandika.»
Reka dukore ikindi. Fata igitabo. Ugikoresha iki? Urasoma. Rero: «Nkoresha igitabo mu gusoma.» Wabonye ko byoroshye?
Soma buhoro. Ku murongo wa nyuma, reba interuro yerekana akamaro.
| Igikoresho | Akamaro | Interuro |
|---|---|---|
| igitabo | gusoma | Nkoresha igitabo mu gusoma. |
| ikayi | kwandika imikoro | Nandika imikoro yanjye mu ikayi. |
| ikaramu | kwandika | Nkoresha ikaramu mu kwandika. |
| ingwa | kwandika ku kibaho | Umwarimu akoresha ingwa yandika ku kibaho. |
| ikibaho | kwereka bose inyandiko | Twese tureba ku kibaho. |
| intebe | kwicara | Nicara ku ntebe yanjye. |
| ameza | gushyiraho ibitabo | Nshyira ikayi yanjye ku meza. |
| igikapu | gutwara ibikoresho | Ntwara ibitabo mu gikapu. |
| urupapuro | kwandikaho | Nashushanyije ku rupapuro. |
| ikarita | kwerekana ahantu | Turebera ku ikarita aho Kigali iherereye. |
Buri jambo rihindura intangiriro iyo ibintu ari byinshi. Fata igitabo kimwe: igitabo. Ongeraho ikindi: ibitabo.
| Bumwe | Bwinshi |
|---|---|
| igitabo | ibitabo |
| igikapu | ibikapu |
| ikaramu | amakaramu |
| ikayi | amakayi |
| urupapuro | impapuro |
| intebe | intebe (ntirihinduka) |
Ufite igitabo, kandi ni icyawe. Uvuga uti: «Iki ni igitabo cyanjye.»
Ubu ufite ikaramu, na yo ni iyawe. Wavuga uti «ikaramu cyanjye»? Oya! Uvuga uti: «Iyi ni ikaramu yanjye.»
Wabonye? Ijambo rivuga «ni icyanjye» rirahinduka rikurikije ijambo riri imbere yaryo. Dore imbonerahamwe:
| Ijambo | -anjye | -awe | -acu |
|---|---|---|---|
| igitabo | igitabo cyanjye | igitabo cyawe | igitabo cyacu |
| igikapu | igikapu cyanjye | igikapu cyawe | igikapu cyacu |
| ibitabo | ibitabo byanjye | ibitabo byawe | ibitabo byacu |
| ikaramu | ikaramu yanjye | ikaramu yawe | ikaramu yacu |
| amakaramu | amakaramu yanjye | amakaramu yawe | amakaramu yacu |
| intebe | intebe yanjye | intebe yawe | intebe yacu |
| ishuri | ishuri ryanjye | ishuri ryawe | ishuri ryacu |
| umwarimu | umwarimu wanjye | umwarimu wawe | umwarimu wacu |
| abarimu | abarimu banjye | abarimu bawe | abarimu bacu |
Urugero mu nteruro: «Igitabo cyanjye kiri mu gikapu cyanjye, naho ikaramu yanjye iri ku meza.»
Tip
Reba intangiriro y’ijambo. Ni yo ikubwira icyo wandika:
Amwe uzayamenya uyavuze kenshi: ishuri ryanjye, ikaramu yanjye, intebe yanjye. Yavuge inshuro eshatu buri munsi, ntuzayibagirwa.
Subiza mu mutwe cyangwa wandike mu ikayi yawe, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Wabonye bingahe neza? Niba hari icyo wibeshyeho, garuka ku mbonerahamwe hejuru urebe. Kwibeshya ni intambwe yo kwiga.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Huza buri gikoresho n’akamaro kacyo.
Kanda ijambo ibumoso, hanyuma ukande irijyanye na ryo iburyo.
