Ishuri ryanjye
Primary 3 · Ikinyarwanda
Ishuri ryanjye
Lesson 2 of 3
13 min
Let's begin
Umwarimu abajije Umutoni ati: «Umunsi wawe ku ishuri ugenda ute?»
Umutoni azi ibyo akora byose, ariko interuro ziramunanira. Avuga ati: «Ndabyuka… nkarya… ndajya…» maze agacecekera.
Ntacyo bitwaye! Uyu munsi ugiye kwiga uko bikurikirana, kugira ngo ushobore gusobanura umunsi wawe wose mu magambo yawe bwite.
Mu Kinyarwanda, dufite amagambo y’ibihe by’umunsi:
Kandi dufite amasaha:
| Mu Kinyarwanda | Ku isaha |
|---|---|
| saa moya za mu gitondo | 7:00 |
| saa mbiri za mu gitondo | 8:00 |
| saa yine | 10:00 |
| saa sita | 12:00 |
| saa munani | 14:00 |
| saa cyenda | 15:00 |
Reba interuro ebyiri z’Umutoni:
«Mbyuka.» «Nkambara imyenda y’ishuri.»
Iya mbere itangirana na M- (bivuze njye). Iya kabiri itangirana na NKA-.
Kuki? Kubera ko ibi bikorwa bikurikirana: ubanza kubyuka, hanyuma ukambara. Mu Kinyarwanda, igikorwa gikurikira gifata -ka-.
Reka tubireba ku nshinga zimwe na zimwe:
| Inshinga | Iyo ikurikira izindi |
|---|---|
| kubyuka | Mbyuka (iya mbere) |
| kwiyuhagira | Nkiyuhagira |
| kwambara | Nkambara |
| kurya | Nkarya |
| kujya | Nkajya |
| kugera | Nkagera |
| kwicara | Nkicara |
| kwiga | Nkiga |
| kuruhuka | Nkaruhuka |
| kugaruka | Nkagaruka |
Dore uko wawuvuga uhereye ku ntangiriro kugeza ku iherezo:
Mbyuka kare mu gitondo. Nkiyuhagira. Nkambara imyenda y’ishuri. Nkarya ifunguro rya mu gitondo. Nkajya ku ishuri n’amaguru. Nkagera ku ishuri saa mbiri. Nkicara ku ntebe yanjye. Nkiga Ikinyarwanda n’Imibare. Nkaruhuka mu kibuga saa yine. Nkarya ifunguro rya saa sita. Nkiga andi masomo. Nkagaruka mu rugo saa cyenda.
Interuro imwe gusa itangirana na M- (Mbyuka). Izindi zose zitangirana na NKA-. Ni umugozi umwe: igikorwa kimwe gikurura ikindi.
Iyo utavuga kuri wowe ahubwo uvuga kuri Mugisha, «N-» ihinduka «A-», naho «NKA-» ihinduka «AKA-»:
Mugisha abyuka kare. Akiyuhagira. Akambara imyenda y’ishuri. Akarya. Akajya ku ishuri. Akagera ku ishuri saa mbiri. Akiga. Akaruhuka mu kibuga. Akagaruka mu rugo saa cyenda.
Kugira ngo inkuru yawe iryohe, koresha aya magambo:
Urugero: «Mbere na mbere, ngera ku ishuri. Hanyuma, ninjira mu ishuri ryanjye. Nyuma yaho, isomo ritangira. Amaherezo, ngaruka mu rugo.»
Tip
Wibuke uyu mugozi: interuro ya mbere gusa ni yo itangirana na «N-» cyangwa «M-». Izindi zose zikurikira zitangirana na «NKA-».
Mbyuka → Nkambara → Nkarya → Nkajya → Nkiga.
Uvuga ku wundi? Simbuza: A- na AKA-. Abyuka → Akambara → Akarya.
Uzuza cyangwa usubize, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Uzuza (kurya): Mbyuka. Nkiyuhagira. ___ ifunguro rya mu gitondo.
