Ishuri ryanjye
Primary 3 · Ikinyarwanda
Ishuri ryanjye
Lesson 3 of 3
12 min
Let's begin
Ni akaruhuko. Byiringiro yiruka mu kibuga, agonga intebe ya Mutesi. Ikayi ya Mutesi iragwa hasi.
Byiringiro ahagarara. Umutima uramubwira ko hari ijambo agomba kuvuga… ariko ni irihe?
Uyu munsi tugiye kwiga amagambo n’ibikorwa by’imyitwarire myiza: kubahana, gusaba imbabazi, no gufashanya.
Kubaha ni ukwita ku bandi: kubasuhuza, kubatega amatwi, no kubavugisha neza. Ntibigura amafaranga, ariko bifite agaciro kenshi.
Reba ibi bibiri:
Rero: Urakoze ni ku muntu umwe; Murakoze ni ku bantu benshi.
Ariko hari ikindi: ku mukuru — umwarimu, umubyeyi — nubwo ari umwe, tuvuga tuti «Murakoze». Ni uburyo bwo kumwubaha.
Iyo ari wowe wakoze ikosa, usaba imbabazi. Uvuga uti: «Mbabarira.»
Uwababariwe asubiza ati: «Ndakubabariye.» cyangwa ati: «Nta kibazo.»
Aya magambo abiri arasa, ariko ntabwo ari kimwe. Reba neza:
Rero: «Mbabarira» ni iyo wakosheje; «Ihangane» ni iyo umuntu agize ikibazo kitaturutse kuri wowe, ariko ukamugirira impuhwe.
None se Byiringiro wo mu nkuru yacu? Ni we wagonze intebe. Agomba kuvuga ati: «Mbabarira, Mutesi.» Hanyuma agatoragura ikayi.
Reba izi nteruro ebyiri:
«Keza afasha Gatete.» na «Gatete afasha Keza.»
Bombi barafashanya! Twabivuga mu nteruro imwe: «Keza na Gatete barafashanya.»
Wabonye icyahindutse? Inshinga yongeweho -anya ku mpera. Bivuze ko bombi bakorerana icyo kintu.
| Inshinga | Iyo ari bombi | Interuro |
|---|---|---|
| gufasha | gufashanya | Barafashanya mu mikoro. |
| kubaha | kubahana | Abanyeshuri barubahana. |
| gukunda | gukundana | Barakundana nk’abavandimwe. |
| kuvuga | kuvugana | Baravugana neza. |
| kwumva | kwumvikana | Barumvikana mu mukino. |
Tip
Reba ku mpera y’inshinga. Iyo ubona «-ana» cyangwa «-anya», bivuze BOMBI:
gufasha (umwe) → gufashanya (bombi). Kubaha (umwe) → kubahana (bombi).
Wibuke: «-ana» = bombi.
Subiza mu mutwe, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Ni wowe wataye ikaramu ya Gatete hasi. Uvuga iki?
