Ibidukikije n'inyamaswa
Primary 3 · Ikinyarwanda
Ibidukikije n'inyamaswa
Lesson 3 of 3
13 min
Let's begin
Ku wa gatandatu wa nyuma w'ukwezi, Byiringiro abyuka kare. Se ati: "Uyu munsi ni umuganda. Tugiye gusukura umuhanda no gutera ibiti."
Bageze aho, abona abaturanyi bose bakora hamwe: bamwe batoragura imyanda, abandi bacukura ibyobo by'ibiti.
Nimugoroba, umudugudu urasa neza. Byiringiro yumva yishimye. Uyu munsi na wowe uziga uko urinda ibidukikije, ukanabyandika mu nteruro.
Sohoka hanze, hanyuma usubize amaso hirya no hino. Ubona iki?
Ibyo byose hamwe ni ibidukikije: ni ibintu byose bidukikije kandi bidufasha kubaho. Nta biryo, nta mazi, nta mwuka — nta n'ubuzima.
Iyo ibiti bishize, imvura ihita itwara ubutaka bwiza igasiga amabuye. Ubwo gutwarwa kw'ubutaka bwita isuri. Umurima ufite isuri ntutanga imyaka myinshi.
| Igikorwa | Icyo gitanga |
|---|---|
| Gutera ibiti | Imizi ifata ubutaka, isuri ikagabanuka; igiti kiduha igicucu n'umwuka mwiza. |
| Gusukura ahantu | Mu rugo, ku ishuri no ku muhanda — hasa neza kandi indwara zikagabanuka. |
| Gukusanya imyanda | Imyanda ijya mu gasanduku k'imyanda, ntijye hasi cyangwa mu mugezi. |
| Kubungabunga amazi | Funga robine iyo urangije; ntujugunye imyanda mu mazi. |
| Kurinda inyamaswa | Ntusenye icyari cy'inyoni, ntukubite imbwa, ntuhige inyamaswa. |
Reba inshinga: gutera.
Kugira ngo uyandike mu nteruro, kuraho gu- (cyangwa ku-), hanyuma ushyireho:
Dukore izindi mu buryo bumwe:
Buri nteruro ifite uwakoze (nda- / tura-), igikorwa (tera, sukura, kusanya) n'icyo akoraho (igiti, ikibuga, imyanda).
Ntiwibagirwe: interuro itangirana n'inyuguti nkuru kandi isozwa n'akadomo. Urugero: Turasukura ishuri buri munsi.
Tip
Umwanda umwe, umwanya umwe
Ntutegereze umuganda ngo urinde ibidukikije. Buri munsi:
Ibikorwa bito ariko byinshi ni byo bihindura umudugudu wose.
Kora buri kimwe, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Vuga uburyo butatu bwo kurinda ibidukikije.
Igisubizo: Gutera ibiti, gusukura ahantu, gukusanya imyanda. (Nanone: kubungabunga amazi no kurinda inyamaswa.)
Andika interuro ukoresheje inshinga gusukura, uvuga kuri twe.
Igisubizo: Turasukura ishuri buri munsi. (Kuraho "gu-", ushyireho "tura-": gusukura ➜ turasukura.)
Umutoni abonye agakarito hasi mu kibuga cy'ishuri. Akwiye gukora iki?
Igisubizo: Agatoragure akagashyire mu gasanduku k'imyanda. Ntagakwiye kugasiga aho ngo yite ko atari we wagajugunye.
Kuki gutera ibiti ari ingenzi?
Igisubizo: Kuko imizi y'igiti ifata ubutaka bikabuza isuri, kandi igiti kikaduha igicucu, umwuka mwiza, n'aho inyoni zituye.
Uzuza: Ku wa gatandatu wa nyuma w'ukwezi, abaturage bakora ___.
Igisubizo: umuganda.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Ni ikihe gikorwa cyangiza ibidukikije?
