Imigani n'inkuru
Primary 3 · Ikinyarwanda
Imigani n'inkuru
Lesson 2 of 3
13 min
Let's begin
Nimugoroba, umuryango wa Keza wicaye hanze. Nyirakuru arasakuza ati: «Sakwe sakwe!» Abana bose basubiza rimwe bati: «Soma!»
Uwo mukino w'ibisakuzo urakomeza kugeza abana barushye guseka. Hanyuma nyirakuru avuga umugani umwe, akaduha icyigisho.
Uyu munsi turiga ibisakuzo n'imigani: uko bikinwa, n'uko usobanura icyo byigisha.
Igisakuzo ni umukino w'amagambo. Umuntu avuga ikintu, ariko akagihisha. Bagenzi be bagerageza kuvumbura icyo ari cyo.
Umukino utangira gutya:
Ubaza: «Sakwe sakwe!»
Abandi: «Soma!»
Ubaza: «Ndi mu ijuru, ndamurika kandi ndashyusha. Ndi iki?»
Iyo abandi bananiwe, bamuha umusozi — ni ukuvuga ngo «twatsinzwe, tubwire igisubizo».
Ntugerageze kuvuga ikintu icyo ari cyo cyose. Kurikiza ibimenyetso byavuzwe:
Noneho tekereza: ukwezi kuri mu ijuru kandi kuramurika... ariko ukwezi ntigushyusha. Ikimenyetso cya 3 kiragihakana.
Izuba riri mu ijuru, riramurika, kandi rirashyusha. Ibimenyetso byose bitatu birahuza!
Igisubizo: ni izuba.
Ni ko bigenda: ushakisha ikintu cyuzuza ibimenyetso byose, atari kimwe gusa.
Umugani ni interuro ngufi cyane abakurambere batwigishijemo ubwenge. Ntabwo ari umukino — ni inama ihishe mu ishusho.
Reka dusobanure umwe hamwe, intambwe ku yindi.
Akanyoni katagurutse ntikamenya iyo bweze.
Intambwe ya 1 — Sobanura amagambo: akanyoni = inyoni nto; katagurutse = itaguruka, isigara mu cyari; iyo bweze = aho imyaka yeze, ni ukuvuga aho ibiribwa biri.
Intambwe ya 2 — Shushanya mu mutwe: tekereza inyoni nto isigaye mu cyari cyayo. Hakurya y'umusozi, hari umurima w'amasaka yeze cyane. Ariko iyo nyoni ntibimenya, kuko itigeze iguruka ngo ijye kureba.
Intambwe ya 3 — Shakisha icyigisho: uko inyoni imeze, ni ko n'umuntu ameze. Utagenda, utabaza, utagerageza, ntacyo azamenya.
Icyigisho: genda, ubaze, ugerageze — ni bwo uzamenya.
Tip
Uko utandukanya ibyo bibiri: igisakuzo kigusaba kuvumbura — gifite igisubizo kimwe gusa (izuba, amenyo, umugezi). Umugani ugusaba gutekereza — utanga icyigisho gikwiye ubuzima bwawe.
Kugira ngo usobanure umugani, kora intambwe eshatu: (1) sobanura amagambo, (2) shushanya ishusho mu mutwe, (3) vuga icyigisho.
Banza utekereze, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.
Sakwe sakwe! «Ngenda umunsi wose ntambuka, ariko sinigera ngera ahantu.» Ni iki?
Igisubizo: ni isaha. Ibimenyetso: irakora umunsi wose (imashini y'igihe), iragenda (imyeretso irazenguruka), ariko ntigera ahantu.
Sakwe sakwe! «Ndi mwinshi mu gitondo ku byatsi, izuba niriva ngashira.» Ni iki?
Igisubizo: ni ikime. Ku gitondo ubona amazi mato ku byatsi; izuba rimaze kuvamo arashira.
Sobanura umugani ngo: «Ubwenge burarahurwa.»
Igisubizo: amagambo: kurahura ni ugusaba umuriro kwa mugenzi wawe. Ishusho: nta muriro mu rugo, ujya kuwusaba ku muturanyi. Icyigisho: ubwenge nabwo tubukura ku bandi — baza kandi wumve abandi.
Uwase yifuza kwiga indirimbo nshya. Yavuze ati: «Nzayiga yose uyu munsi!» Ni uwuhe mugani wamugira inama?
Igisubizo: «Buhoro buhoro ni rwo rugendo.» Iyo yigiye interuro nkeya buri munsi, yayimenya neza, aho kwiruka akayibagirwa.
Mugisha afite ikibazo, ariko yanze kubaza umwarimu cyangwa inshuti. Ni uwuhe mugani umubereye?
Igisubizo: «Umutwe umwe ntiwigira inama.» Umuntu wenyine ashobora kwibeshya; abandi bamwereka ibyo yari abuze.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Ubaza avuga ati: «Sakwe sakwe!» Abandi basubiza iki?
