Imigani n'inkuru

Lessons

Primary 3 · Ikinyarwanda

Imigani n'inkuru

3 lessons

Lesson 3 of 3

Kwandika inkuru yanjye

13 min

Let's begin

Umwarimu yavuze ati: «Nimwandike inkuru ngufi.» Keza yafunguye ikayi ye... ipapuro ryera, ikaramu ihagaze, nta jambo rimwe rivuye mu mutwe.

Ibyo bibaho ku bantu bose. Ariko hari ubwenge buto: ntutangira wandika — utangira utegura.

Uyu munsi turiga kwandika inkuru y'interuro nk'eshanu, ifite intangiriro, ibiyirimo n'iherezo.

Inkuru ngufi igira ibice bitatu

Intangiriro (interuro 1): ivuga ninde, he, ryari.
Ibiyirimo (interuro 2–4): bivuga icyabaye, cyane cyane ikibazo cyavutse.
Iherezo (interuro 5): rivuga uko byarangiye.

Reka twandike inkuru hamwe, uhereye ku ntangiriro kugeza ku iherezo.

Intambwe ya 1 — Tegura gahunda

Mbere yo kwandika interuro n'imwe, subiza ibi bibazo bine mu magambo make:

Ninde? Uwase n'inshuti ye Umutoni.
He na ryari? Mu murima wa nyirakuru, ku cyumweru.
Ikibazo cyabaye? Inkoko ya nyirakuru yatorotse, yinjira mu gihuru.
Byarangiye gute? Barayifashe, bayisubiza mu rugo; nyirakuru arabashimira.

Iyi gahunda ni nk'urufatiro rw'inzu. Uyifite, kwandika biroroha.

Intambwe ya 2 — Hindura gahunda mo interuro

Buri kibazo cy'igenamigambi kiduha interuro imwe cyangwa ebyiri:

Inkoko yatorotse
1. Ku cyumweru mu gitondo, njye n'inshuti yanjye Umutoni twari mu murima wa nyirakuru.
2. Turi kubagara, tubona inkoko ya nyirakuru itoroka iruka.
3. Ako kanya, inkoko yinjiye mu gihuru, turayibura.
4. Twicaye buhoro, dutega amatwi; twumvise ijwi ryayo, tuyifata.
5. Ku iherezo, twayisubije mu rugo, maze nyirakuru aratwenyura ati: «Murakoze bana banjye!»

Reba uko bikozwe:

Interuro ya 1 ni intangiriro — irimo ryari (ku cyumweru), ninde (njye na Umutoni), he (mu murima).
Interuro ya 2, 3, 4 ni ibiyirimo — hari ikibazo (inkoko irabura) hanyuma hari igisubizo (turayifata).
Interuro ya 5 ni iherezo — irangiza inkuru, ivuga uko byaje kugenda.

Intambwe ya 3 — Reba amategeko mato yo kwandika

Buri nteruro itangirwa n'inyuguti nkuru: Ku cyumweru...
Buri nteruro isozwa n'akadomo (.).
Interuro imwe = igitekerezo kimwe. Ntukandike interuro ndende cyane.
Koresha amagambo ahuza: Ako kanya..., Nuko..., Ku iherezo... Aya magambo afasha usoma kugukurikira.

Intambwe ya 4 — Isubiremo

Iyo urangije, soma inkuru yawe mu ijwi riranguruye. Ubaze:

Hari inyuguti nkuru ku ntangiriro ya buri nteruro?
Hari akadomo ku iherezo?
Umuntu utari uhari yasobanukirwa n'inkuru?

Tip

Wibuke 1–3–1: interuro IMWE yo gutangira, ESHATU zivuga ibyabaye, IMWE yo gusoza. Ni interuro eshanu — inkuru yuzuye!

Niba udashobora gutangira, andika gahunda mbere: ninde? he na ryari? ikibazo? byarangiye gute? Ibisubizo byawe ni yo nkuru — usigaye ubihindura interuro.

✦

Igerageze wenyine

Dore gahunda ya Gatete. Yihindurire mo inkuru y'interuro eshanu, hanyuma ukande ku gisubizo ugereranye.

Ninde? Gatete na murumuna we Ishimwe.
He na ryari? Ku isoko rya Kimironko, ku wa gatandatu.
Ikibazo? Ishimwe yatakaye mu bantu benshi.
Byarangiye gute? Gatete yamubonye ku murongo w'ibitoki; barishima, basubira mu rugo.

Igisubizo (urugero)Igisubizo (urugero)

Igisubizo (urugero):

Ku wa gatandatu, njye na murumuna wanjye Ishimwe twagiye ku isoko rya Kimironko. Abantu bari benshi cyane. Ako kanya, narebye inyuma, mbona Ishimwe atakiriho. Naramushatse, ndamuhamagara, mbona ahagaze aho bagurisha ibitoki. Ku iherezo, twafatanye ukuboko, dusubira mu rugo twishimye.

Igisubizo cyawe ntikigomba kumera nk'iki neza neza — icy'ingenzi ni uko gifite interuro eshanu, intangiriro, ibiyirimo n'iherezo.

Iyi nteruro ifite amakosa abiri. Yandike neza: uwase yagiye kwa mugenzi we

IgisubizoIgisubizo

Igisubizo: Uwase yagiye kwa mugenzi we. Amakosa: inyuguti nkuru ku ntangiriro (Uwase), n'akadomo ku iherezo.

Muri izi nteruro, ni iyihe ikwiye kuba intangiriro y'inkuru?

(a) Nuko rero, imvura yaje igwa cyane.
(b) Ku wa mbere mu gitondo, Mutesi yagiye ku ishuri.
(c) Ku iherezo, twagarutse mu rugo dushimishijwe.

IgisubizoIgisubizo

Igisubizo: (b). Iratubwira ryari (ku wa mbere), ninde (Mutesi), na he (ku ishuri). Iya (a) ni iyo hagati (itangirwa n'ijambo rihuza), iya (c) ni iherezo.

Andika iherezo ry'iyi nkuru: «Keza yabonye agafaranga hasi ku ishuri. Yagatwaye, agashyira mu mwarimu. Umwarimu yabajije ninde wabuze amafaranga...»

Igisubizo (urugero)Igisubizo (urugero)

Igisubizo (urugero): Ku iherezo, Umutoni yaravuze ati ni ayanjye, maze umwarimu ashimira Keza ku bunyangamugayo bwe. Iherezo rikemura ikibazo cyavuzwe hagati.

Ubu andika inkuru yawe bwite y'interuro eshanu ku nsanganyamatsiko: umunsi umwe wafashije umuntu. Banza wandike gahunda, hanyuma wandike interuro eshanu, hanyuma uzisome mu ijwi riranguruye.

Isuzume

Shyira ibice by'inkuru ku murongo.

Kanda amakarita ukurikije uko akurikirana.

Ibyo wize uyu munsi

Ntutangira wandika — banza utegure gahunda: ninde? he na ryari? ikibazo? byarangiye gute?
Inkuru ngufi ni 1–3–1: intangiriro imwe, ibiyirimo bitatu, iherezo rimwe.
Buri nteruro itangirwa n'inyuguti nkuru kandi igasozwa n'akadomo.
Iyo urangije, soma inkuru yawe mu ijwi riranguruye kugira ngo ubone amakosa.

1Inkuru ngufi igira ibice bitatu

2Intambwe ya 1 — Tegura gahunda

3Intambwe ya 2 — Hindura gahunda mo interuro

4Intambwe ya 3 — Reba amategeko mato yo kwandika