Gusoma no gusesengura inkuru

1Ibice bitanu bya buri nkuru

• Umutwe — izina ry'inkuru. Rikunze kuguha icyerekezo mbere yo gusoma.
• Intango — intangiriro y'inkuru: aho ibera (ahantu), igihe ibera (igihe), n'abakinnyi bagaragara bwa mbere.
• Ikibazo — ingorane yavutse, ni yo ituma inkuru igira icyerekezo.
• Uko ikibazo cyakemuwe — ibyakozwe kugira ngo ingorane ivemo.
• Isomo — icyo inkuru itwigisha ku buzima.

2Abakinnyi

Abakinnyi ni abantu — cyangwa inyamaswa — bagira uruhare mu bikorwa by'inkuru.

Umukinnyi w'ingenzi ni uwo inkuru ikurikira cyane: ni we ufite ikibazo, ni we ufata icyemezo, kandi ni we uhinduka ku iherezo. Abandi ni abakinnyi bunganira: baramufasha cyangwa bakamubangamira.

Uburyo bwo kumumenya: baza uti “Ni irihe zina rigaruka kenshi? Ni nde ufite ikibazo?”

3Isomo ntirihora ryanditse

Rimwe na rimwe inkuru irakubwira isomo mu magambo. Ariko akenshi ugomba kurishakisha ubwawe. Baza uti: “Ni iki umukinnyi w'ingenzi yize? Iyi nkuru inyibutsa iki mu buzima bwanjye?”

4Inkuru: Agaseke ka Mutesi

Mu kiruhuko cy'ukwezi kwa Kanama, Mutesi yagiye gusura nyogokuru Mukamana i Rwamagana. Nyogokuru yari azwiho kuboha udukeke twiza; abaturanyi bose bamugana.

Umunsi umwe, ku isoko, Mutesi yabonye ko agaseke kagurishwa amafaranga ibihumbi bibiri. Yibwira ati: “Nzaboha udukeke tubiri, ngure ibitabo!” Ahita afata ibyatsi, aboha yihuta, atitaye ku mirongo. Bukeye, agaseke ke karacitse, ibyatsi biratatana. Mutesi yicara hasi ararira.

Nyogokuru aramwegera aramubwira ati: “Ntugire ubwoba, mwana wanjye. Umurimo mwiza usaba kwihangana no kwiga. Reba amaboko yanjye, unkurikire buhoro.”

Iminsi itanu yose, Mutesi yabohaga amasaha abiri ku munsi, ategereza uko nyogokuru abigenza. Ku munsi wa gatandatu, akora agaseke keza cyane. Ku isoko, umukiriya arakagura. Mutesi yarishimye — ariko icyamunejeje kurusha byose ni ukumenya ko yize gukora akazi neza.

5Reka dusesengure iyi nkuru hamwe

• Umutwe: Agaseke ka Mutesi.
• Intango: Igihe — mu kiruhuko cy'ukwezi kwa Kanama. Ahantu — kwa nyogokuru Mukamana, i Rwamagana. Abakinnyi ba mbere — Mutesi na nyogokuru. Nabimenye nte? Interuro ya mbere ni yo imbwira igihe, ahantu n'abantu.
• Abakinnyi: Umukinnyi w'ingenzi ni Mutesi — izina rye rigaruka kenshi, ni we ufite ikibazo kandi ni we uhinduka. Abakinnyi bunganira: nyogokuru Mukamana (umufasha) n'umukiriya wo ku isoko.
• Ikibazo: Mutesi yihuse, aboha nabi, agaseke karacika — ntiyari kubona amafaranga y'ibitabo.
• Uko cyakemuwe: Yaretse kwihuta, ategera amatwi nyogokuru, yimenyereza iminsi itanu, hanyuma akora agaseke keza akakagurisha.
• Isomo: Umurimo mwiza usaba kwihangana no kwiga ku bafite ubuhanga. Umugani ubereye: Ubwenge burarahurwa.

6Uburyo bwo gusoma neza

• Soma incuro ya mbere — umenye inkuru muri rusange, utabuze umwuka.
• Soma incuro ya kabiri — ushakisha ahantu, igihe, abakinnyi n'ikibazo.
• Menya amagambo mashya — yandike, hanyuma urebe icyo asobanura ushingiye ku nteruro arimo.
• Vuga incamake — sobanura inkuru mu nteruro eshatu, ukoresheje amagambo yawe bwite.

Igerageze wenyine

Soma iyi nkuru, hanyuma usubize ibibazo. Gerageza buri kibazo, hanyuma ukande ku gisubizo urebe niba ari cyo.

Umupira wa Gatete

Ku wa gatandatu mu gitondo, mu mudugudu wa Kabeza, abaturage bateraniraga ku muganda. Gatete yari yiteguye kujya gukina umupira n'inshuti ze.

Ariko yabonye Nyirakabera, umupfakazi utuye iruhande, arwana wenyine no gutwara amabuye kugira ngo yuzuze umwobo imvura yacukuye mu nzira igana ku ishuri. Gatete yarahagaze gato, ashyira umupira mu gitebo, ajya gufasha.

Inshuti ze zabanje kumuseka, ariko nyuma na zo ziraza. Mu masaha abiri, inzira yari yasanwe. Nyirakabera yashimiye abana, abaha imineke.

Mu gitondo cyakurikiyeho, Gatete yanyuze kuri iyo nzira ajya ku ishuri, umutima we wuzuye ibyishimo.