Ubuzima Bwiza n'Isuku
Primary 5 · Kinyarwanda
Ubuzima Bwiza n'Isuku
Lesson 3 of 3
12 min
Let's begin
Umwarimu abwira P5 A ati: “Mu cyumweru gitaha, ishuri rizakora isuku rusange. Buri tsinda rizandika icyapa kimwe n’ubutumwa bugufi kuri bagenzi banyu.”
Uwase afata urupapuro rwera. Areba… areba… “Nandika iki? Kandi ngomba kwandika bingana iki?”
Icyo Uwase atazi ni iki: ubutumwa bugufi ni bwo bukora. Ubutumwa burebure ntibusomwa. Uyu munsi turiga kubwandika neza.
Ni inyandiko ngufi igamije gutanga ubutumwa bumwe cyangwa gusaba abantu igikorwa kimwe. Ku ishuri, dukoresha ubwoko bubiri:
Kigali, ku wa 14 Nyakanga
Bagenzi banjye ba P5 A,
Ejo ku wa gatanu tuzakora isuku y’ishuri saa yine. Zanani isabune n’agakarabo. Karabani intoki mbere yo kurya, kandi mujugunye imyanda mu cyobo cyayo gusa. Turwanye impiswi hamwe!
Uwase Keza
Umuyobozi w’itsinda ry’isuku, P5 A
Reka tuburebe umurongo ku wundi:
Icyapa gifite ibice bitatu gusa:
KARABA INTOKI, WIRINDE INDWARA!
Karaba n’isabune mbere yo kurya no nyuma yo kuva mu bwiherero.
Intoki zisukuye = inda idafite inzoka.
Itsinda ry’isuku — P5 A
Kuki iki cyapa gikora? Kuko gisomwa mu masegonda atatu, kandi gisaba igikorwa kimwe: gukaraba intoki.
Byiringiro yanditse iki cyapa:
abanyeshuri bose bagomba kumenya ko isuku ari ingenzi cyane mu buzima bwa buri munsi kandi ko umuntu udakaraba ashobora kurwara indwara nyinshi zitandukanye
Ni kibi. Ariko kuki? Dore amakosa ane:
Dore uko twagikosoye:
KARABA INTOKI!
Isabune n’amazi, mbere yo kurya.
Isuku irinda indwara.
Itsinda rya Byiringiro — P5 A
Ubutumwa ni bumwe, amagambo ni make, igikorwa kirasobanutse. Ubu icyapa kiravuga koko.
Tip
Igipimo cy’amasegonda atatu
Manika icyapa cyawe, uhagarare kure gato, hanyuma ubare: rimwe… kabiri… gatatu.
Niba utabashije gusoma ubutumwa bwose muri ayo masegonda atatu, ni kirekire cyane. Gusiba amagambo ni ryo hinduka rikomeye ry’umwanditsi mwiza.
Andika mu ikayi yawe, hanyuma ugereranye n’igisubizo.
Andika umutwe w’icyapa (amagambo 3-5) ugamije kunywa amazi yatetse.
Igisubizo (urugero): NYWA AMAZI YATETSE! cyangwa AMAZI YATETSE, UBUZIMA BWIZA!
Kosora uyu murongo: abanyeshuri karaba intoki
Igisubizo: Banyeshuri, karabani intoki! (inyuguti nkuru + itegeko ry’abantu benshi + akamenyetso k’irangamutima)
Ni iki kibuze muri ubu butumwa: “Ejo tuzakora isuku. Zanani isabune.”?
Igisubizo: izina ry’uwabwanditse (n’uwo bwandikiwe). Nta wumenya uwabutanze.
Gabanya iyi nteruro ube icyapa: “Ni ngombwa cyane ko abanyeshuri bose batwikira akanwa igihe bakorora kugira ngo batanduza abandi.”
Igisubizo (urugero): TWIKIRA AKANWA IYO UKORORA! Bibuza ibicurane gukwirakwira. — P5 A
Andika ubutumwa bugufi bw’interuro ebyiri usaba bagenzi bawe kujugunya imyanda mu cyobo cyayo.
Igisubizo (urugero): “Bagenzi banjye, jugunyani imyanda mu cyobo cyayo, si mu kibuga. Ishuri risukuye ni ishuri ridafite indwara. — Mugisha, P5 A”
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Shyira ibice by’ubutumwa bugufi mu murongo ukwiye.
Kanda amakarita ukurikije uko akurikirana.
