Kubungabunga ibidukikije

1Amagambo y'ingenzi mbere yo gusoma

Iyo umenye amagambo mbere yo gusoma, inyandiko iroroha. Reba aya:

• Ibidukikije — ibintu byose bidukikije: ubutaka, amazi, umwuka, ibimera n'inyamaswa.
• Kubungabunga — kurinda ikintu ngo kidapfa cyangwa ngo kitangirika, ukanagifata neza kigahora kimeze neza.
• Isuri — ubutaka bwiza bwo hejuru butwarwa n'amazi cyangwa n'umuyaga.
• Imirwanyasuri — imyobo icukurwa iciye mu murima kugira ngo amazi adakomeza kwiruka atwara ubutaka.
• Amaterasi — imirima icibwamo intambwe ku musozi uhanamye, kugira ngo amazi agende buhoro.
• Ifumbire y'imborera — ifumbire ikorwa mu byatsi n'ibisigazwa by'ibiryo byaboze.
• Agasashe — akadobo ka pulasitiki gakoreshwa rimwe; mu Rwanda karabujijwe kubera ko kangiza ubutaka.
• Umuganda — igikorwa rusange cy'ubufatanye gikorwa ku wa gatandatu wa nyuma w'ukwezi.

2Inyandiko: Umusozi wa Rugero

Ku musozi wa Rugero hahoze hari ibiti byinshi, kandi ubutaka bwerera cyane. Buhoro buhoro, abaturage batema ibiti bashaka inkwi n'aho bahinga. Igihe imvura y'itumba yaguye, nta mizi yari igihari yo gufata ubutaka. Amazi yamanutse ku musozi atwara ubutaka bwiza bwo hejuru, asiga imyobo minini mu mirima. Umusaruro wa Mukamana waragabanutse: aho yasaruraga ibitebo bitanu by'ibigori, asarura kimwe gusa.

Ku wa gatandatu wa nyuma w'ukwezi, abaturage bahurira mu muganda. Umuyobozi w'umudugudu, Bwana Gatete, arababaza ati: "Twakora iki ngo umusozi wacu ugaruke?" Baremeranya bakora. Bacukura imirwanyasuri ikikije imirima, banakora amaterasi ku manegeka. Buri muryango uhabwa ibiti bibiri byo gutera. Abanyeshuri bo kwa Rugero batoragura udusashe n'amacupa byari byatatanye mu nzira, babishyira aho imyanda ikusanyirizwa.

Nyuma y'imyaka ibiri, ubutaka ntibwongeye gutwarwa n'amazi. Ibiti byarakuze bitanga igicucu, imirima irongera kwera. Mukamana yongeye gusarura ibitebo bine. Abana ba Rugero bagira bati: "Umusozi wacu turawubungabunga, kuko ari wo utubeshaho."

3Uko usubiza ikibazo cy'inyandiko

Ntukihutire kwandika igisubizo mu mutwe gusa. Kurikiza intambwe eshatu:

• Intambwe 1: Soma ikibazo neza, umenye ijambo rikomeye ("kuki", "ni iki", "ni ryari", "ni bangahe").
• Intambwe 2: Subira mu nyandiko ushake umurongo uvuga kuri iryo jambo.
• Intambwe 3: Andika igisubizo mu nteruro yuzuye, ukoresheje amagambo yawe bwite aho kwandukura umurongo wose uko wakabaye.

Urugero rwakozwe

Ikibazo: Ni iki cyateye isuri ku musozi wa Rugero?

Intambwe 1 Ijambo rikomeye ni "ni iki cyateye" — barambaza impamvu.

Intambwe 2 Mu gika cya mbere hari umurongo ugira uti: "abaturage batema ibiti" na "nta mizi yari igihari yo gufata ubutaka".

Intambwe 3 — Igisubizo: Isuri yatewe no gutema ibiti byinshi. Kubera ko imizi yafataga ubutaka yari yakuweho, amazi y'imvura yamanutse ku musozi atwara ubutaka bwo hejuru.

Ubona ko igisubizo gitangira gisubiza ikibazo ("Isuri yatewe no..."), hanyuma kigasobanura? Ni ko bigenda buri gihe.

Igerageze ubwawe

Subiza ukoresheje inyandiko "Umusozi wa Rugero". Andika mbere yo kureba ibisubizo.

Igisubizo: Yavuye ku bitebo bitanu by'ibigori agera ku gitebo kimwe gusa. (Nyuma y'imyaka ibiri yongeye kugera ku bitebo bine.)

Igisubizo: Bacukuye imirwanyasuri, bakora amaterasi ku manegeka, kandi buri muryango utera ibiti bibiri. Abanyeshuri na bo batoraguye udusashe n'amacupa.

Igisubizo: Imizi y'ibiti ifata ubutaka ntibutwarwe n'amazi, kandi amababi agabanya imbaraga z'imvura igwa ku butaka.

Igisubizo: isuri.

Igisubizo (urugero): Icya mbere, nakwiyemeza gutoragura udusashe nsanze mu kibuga cy'ishuri, kuko udusashe twangiza ubutaka kandi tukabuza amazi kunyura. Icya kabiri, twe abanyeshuri twakwitirira buri wese igiti mu gikari cy'ishuri, tukagifumbira tukakivomera kugeza gikuze.