Kuvuga no Kwandika
Primary 5 · Kinyarwanda
Kuvuga no Kwandika
Lesson 3 of 3
12 min
Let's begin
Ku munsi mukuru w'ishuri, Umutoni yahagaze imbere y'abantu. Ntiyasomye impapuro. Yavuze amagambo afite injyana; ijwi rye ryarazamukaga rikamanuka, amaboko ye yerekana imvura igwa.
Abantu bose baricecetse. Amaze kurangiza, barakomye amashyi cyane.
Ibyo Umutoni yavuze byitwa umuvugo. Uyu munsi, tugiye kumenya ubwo buhanzi bw'amagambo — n'uko wawuvuga neza.
Umuvugo ni ubuhanzi bukorwa mu magambo. Amagambo ntashyirwa hamwe uko byagenda kose: ahitwamo bitewe n'ijwi ryayo, injyana yayo, n'ishusho atera mu bwenge bw'uwumva.
Umuvugo ntuvuga byinshi. Uvuga bike, ariko bigakora ku mutima.
Igika cya mbere
Imvura igwa, imvura igwa,
Ku misozi y'u Rwanda igwa.
Ubutaka bunywa, ibiti bishima,
Imvura igwa, imvura igwa.Igika cya kabiri
Mu murima ibigori birakura,
Ibishyimbo n'ibijumba birera.
Mama arasarura, ashimira Imana,
Imvura igwa, imvura igwa.Igika cya gatatu
Abana turishimye, turabyina,
Dukubita mu mashyi, turaririmba.
Ejo tuzasarura, inzara izagenda,
Imvura igwa, imvura igwa.
Vuga umurongo wa mbere buhoro, ukubita mu mashyi ku duce dukomeye:
IM-vu-ra I-gwa, IM-vu-ra I-gwa.
Amashyi ni ane. Iyo ni yo njyana. Gerageza ubu! Iyo ukubita mu mashyi uvuga, umuvugo urakina — ntusa n'inyandiko isanzwe.
Indirimbo na yo igizwe n'amagambo afite injyana, ariko yongeraho injyana y'umuziki: iraririmbwa. Ikunda kandi kugira igisubizo — amagambo asubirwamo nyuma ya buri gika, abantu bose bakayaririmba hamwe.
Indirimbo: “Twe Abana b'u Rwanda”
Igisubizo
Twe abana b'u Rwanda, turiga, turakura,
Twe abana b'u Rwanda, ejo ni hacu!Igika cya mbere
Nzasoma, nzandika, nzabara,
Umwarimu ampa ubumenyi.Igika cya kabiri
Ndafasha mugenzi wanjye,
Ubumwe butujyana imbere.
Uko iririmbwa: igika cya mbere → igisubizo → igika cya kabiri → igisubizo.
| Umuvugo | Indirimbo | |
|---|---|---|
| Uko utangwa | Uravugwa n'ijwi rifite injyana | Iraririmbwa, ifite injyana y'umuziki |
| Injyana | Irahari | Irahari |
| Amagambo asubirwamo | Ashobora kubaho | Akunze kubaho (igisubizo) |
| Icyo ukora | Impamvu |
|---|---|
| Banza usome umuvugo buhoro wenyine, wumve icyo uvuga. | Ntushobora kugeza ku bandi ubutumwa wowe utumva. |
| Menya aho uhagarara: ku kitso (,) uhagarara gato; ku kadomo (.) uhagarara neza. | Guhagarara ni bwo buryo injyana ibona umwuka. |
| Hindura ijwi: hejuru ku byishimo, hasi ku by'agahinda. | Ijwi rimwe rihoraho rirasinziriza abaguteze amatwi. |
| Reba abaguteze amatwi mu maso. | Bituma bumva ko ari bo ubwira. |
| Koresha amaboko n'isura, ariko gake. | Amaboko menshi cyane atwara ubwenge bw'abareba. |
Tip
Injyana ni umutima w'umuvugo. Iyo utazi uko wawuvuga, kubita mu mashyi uvuga: amashyi azakwereka aho uhagarara n'aho ushimangira.
Amagambo asubirwamo ni inshuti yawe: ni yo yoroshya kwibuka umuvugo, kandi ni yo bendera ry'ubutumwa bukuru bw'uwawuhimbye.
Mu muvugo “Imvura Igwa”, hari ibika bingahe? Buri gika gifite imirongo ingahe?
Igisubizo: Ibika ni 3; buri gika gifite imirongo 4. Yose hamwe ni imirongo 12.
Umurongo usubirwamo ni uwuhe? Ugaruka inshuro zingahe muri wose?
Igisubizo: Ni “Imvura igwa, imvura igwa.” Ugaruka kabiri muri buri gika, ni ukuvuga inshuro 6 (2 × 3).
Tandukanya umuvugo n'indirimbo mu nteruro imwe.
Igisubizo: Byombi bifite injyana n'amagambo asubirwamo, ariko indirimbo iraririmbwa (ifite injyana y'umuziki), naho umuvugo uvugwa n'ijwi.
Uzuza umurongo wo mu gika cya gatatu: “Abana turishimye, ___.”
Igisubizo: “Abana turishimye, turabyina.”
Gatete agiye kuvuga umuvugo imbere y'ishuri. Muhe inama ebyiri z'ingirakamaro.
Igisubizo (urugero): (a) Ahagarare ku dukitso no ku tudomo, atavuga imirongo yose ubutitsa nk'aho ari interuro imwe. (b) Ahindure ijwi kandi arebe abamuteze amatwi mu maso, aho kureba hasi.
Ibyo wize uyu munsi
Isuzume
Umuvugo “Imvura Igwa” ushimangira iki?
