Ubufatanye no Gukorera Hamwe
Senior 3 · Kinyarwanda
Ubufatanye no Gukorera Hamwe
Lesson 2 of 4
25 min
Umwandiko «Twese hamwe» ufite amagambo arenga magana ane. Nyamara inkuru yawo y'ingenzi ishobora kuvugwa mu dusanduku tune gusa tw'amashusho n'amagambo make. Iyo ni inkuru ishushanyije. Uyisanga mu binyamakuru, mu bitabo by'abana, mu matangazo yo gukangurira abaturage ndetse no kuri interineti.
Itegereze iyi nkuru ishushanyije, maze usome uko isomwa n'uko ihangwa.
Igishushanyo: Inkuru ishushanyije «Twese hamwe», yashushanyijwe na Ganzaa. Soma udusanduku uva ibumoso ujya iburyo, uhereye hejuru ujya hasi.
Definition
Inkuru ishushanyije ni inkuru ibarwa hakoreshejwe urukurikirane rw'amashusho ari mu dusanduku, akunganirwa n'amagambo make: ibiganiro by'abakinankuru n'utugambo tw'umubarankuru.
Agasanduku ni buri gice cy'inkuru ishushanyije kirimo ishusho imwe. Akazu k'amagambo ni akazu kazengurutse amagambo umukinankuru avuga, gafite umurizo werekeza ku uvuga.
| Akaranga | Icyo gakora | Mu nkuru «Twese hamwe» |
|---|---|---|
| Udusanduku dukurikirana | buri gasanduku ni intambwe imwe y'inkuru; dusomwa uva ibumoso ujya iburyo, uva hejuru ujya hasi | udusanduku 1–4 |
| Utuzu tw'amagambo | ibyo abakinankuru bavuga, mu mvugo itaziguye | «Dushinge ikimina!» |
| Utugambo tw'umubarankuru | aho n'igihe ibintu bibera, mu kazu k'urukiramende hejuru | «Nyuma y'amezi ane» |
| Amashusho avuga | uko umukinankuru yifashe, aho ari n'icyo yumva bigaragara mu ishusho | Uwamahoro yifashe ku mutwe mu gasanduku 3 |
| Amagambo make | ishusho ivuga byinshi; amagambo yuzuza gusa | nta gasanduku karimo interuro zirenga imwe |
| Imbata y'inkuru | intangiriro, ipfundo, umusozo | igitekerezo → ikibazo → ingemwe zumye → intsinzi |
Utuzu tw'ibitekerezo (dusa n'ibicu, dufite utubumbe duto aho kugira umurizo) twerekana ibyo umukinankuru atekereza atavuga. Amagambo y'amajwi nka pa! cyangwa bum! agaragaza urusaku.
Mu nkuru ishushanyije, abakinankuru bivugira: «Dushinge ikimina!» Iyo mvugo yitwa imvugo itaziguye. Ariko iyo ubara iyo nkuru mu magambo yawe, ugomba guhindura amagambo yabo ukayavuga mu izina ryawe: «Uwamahoro yasabye ko bashinga ikimina.» Iyo ni imvugo iziguye.
Definition
Imvugo itaziguye isubiramo amagambo y'uvuga uko yayavuze, ari mu twuguruzo n'utwugarizo «...», akenshi nyuma ya «ati:» cyangwa «bati:». Urugero: Gakuru ati: «Ni nde uzarinda amafaranga?»
Imvugo iziguye ivuga ibyo umuntu yavuze mu magambo y'ubara inkuru, nta twuguruzo, ikoresheje «ko», «niba» cyangwa ijambo ry'ikibazo. Urugero: Gakuru yabajije uzarinda amafaranga.
| Ubwoko bw'interuro | Imvugo itaziguye | Imvugo iziguye | Icyahindutse |
|---|---|---|---|
| Interuro ihamya | Uwamahoro ati: «Ndi umunyamuryango.» | Uwamahoro yavuze ko ari umunyamuryango. | «ati» → «yavuze ko»; ngenga ya 1 → ngenga ya 3 (ndi → ari) |
| Ikibazo gisubizwa yego/oya | Gakuru ati: «Mwabyemeye?» | Gakuru yabajije niba barabyemeye. | «niba»; mwe → bo |
| Ikibazo gifite ijambo ribaza | Gakuru ati: «Ni nde uzarinda amafaranga?» | Gakuru yabajije uzarinda amafaranga. | ijambo ribaza riragumaho cyangwa rigahindurwa; nta kimenyetso cy'ikibazo |
| Itegeko cyangwa icyifuzo | Uwamahoro ati: «Dushinge ikimina!» | Uwamahoro yasabye ko bashinga ikimina. | «yasabye ko» / «yategetse ko»; twe → bo |
Worked example
Kubara agasanduku ka 3 mu mvugo iziguye
Imvugo itaziguye: Uwamahoro ati: «Ingemwe zumye!»
Igisubizo: Uwamahoro yatangaje ababaye ko ingemwe zumye. Ijambo «ababaye» rivuga ibyo ishusho yerekanaga (amaboko ku mutwe).
Worked example
Guhindura imvugo iziguye itaziguye
Imvugo iziguye: Gakuru yabwiye inama ko bamaze kwizigamira amafaranga 312 000.
Igisubizo: Gakuru ati: «Tumaze kwizigamira amafaranga 312 000.» Ngenga «bo» (bamaze) yahindutse «twe» (tumaze), kuko Gakuru ari mu bizigamiye; «yabwiye ... ko» yasimbuwe na «ati:» n'utwuguruzo.
Warning
Ntukavange imvugo zombi: «Uwamahoro yavuze ko «Dushinge ikimina»» si byo. Iyo ukoresheje «ko», kuraho utwuguruzo kandi uhindure ngenga: Uwamahoro yavuze ko bashinga ikimina.
Igikorwa: hanga inkuru ishushanyije y'udusanduku tune kugeza kuri dutandatu ku nsanganyamatsiko «Gukorera hamwe mu ishuri». Niba utabasha gushushanya, andika inyandiko yayo nk'iyo mu gisubizo ntangarugero.
Tip
Ihame ry'«ishusho ibanza»: niba ishusho igaragaza ko umuntu ababaye, ntukamwandikishe «Ndababaye». Mureke avuge ikindi, nka «Ingemwe zumye!»: ishusho n'amagambo byuzuzanya aho gusubiramo kimwe.
Practice
Imyitozo
Inkuru ishushanyije ni iki?
Tandukanya akazu k'amagambo, akazu k'ibitekerezo n'utugambo tw'umubarankuru.
Hindura imvugo iziguye: (a) Gakuru ati: «Ndemera kuba umubitsi.» (b) Uwamahoro ati: «Muzaze ku wa gatandatu!» (c) Umuyobozi ati: «Mwabonye akarima?»
Hindura imvugo itaziguye: «Abanyamuryango bavuze ko ikimina cyabo kibafashije cyane.»
Kosora: «Uwamahoro yavuze ko «turaje».»
Mu gasanduku ka 4, kuki ishusho y'agasanduku k'amafaranga ari ingenzi kandi nta muntu ubivuga?
Guhanga: andika inyandiko y'inkuru ishushanyije y'udusanduku tune ku nsanganyamatsiko «Gukorera hamwe mu ishuri».
1. Ni inkuru ibarwa n'urukurikirane rw'amashusho ari mu dusanduku, akunganirwa n'amagambo make.
2. Akazu k'amagambo: ibyo umukinankuru avuga (gafite umurizo). Akazu k'ibitekerezo: ibyo atekereza atavuga (gasa n'igicu). Utugambo tw'umubarankuru: aho n'igihe ibintu bibera (mu kazu k'urukiramende).
3. (a) Gakuru yavuze ko yemera kuba umubitsi. (b) Uwamahoro yabasabye ko bazaza ku wa gatandatu. (c) Umuyobozi yabajije niba barabonye akarima.
4. Abanyamuryango bati: «Ikimina cyacu kidufashije cyane.»
5. «Uwamahoro yavuze ko baje.» (cyangwa imvugo itaziguye: Uwamahoro ati: «Turaje.»)
6. Ishusho ivuga umusaruro w'ubufatanye (312 000 Frw) nta magambo akenewe; inkuru ishushanyije ikoresha amashusho kugira ngo igabanye amagambo.
7. Igisubizo ntangarugero (cyanditswe na Ganzaa):
| Agasanduku | Ishusho | Umubarankuru | Ibiganiro |
|---|---|---|---|
| 1 | Abanyeshuri batanu bareba urupapuro ruriho «Umushinga w'ubumenyi: iminsi 7» | Ku wa mbere | KEZA: «Twagabana imirimo!» |
| 2 | Buri wese akora ikintu cye: umwe arandika, undi arashushanya, undi arapima | Hagati mu cyumweru | MUGISHA: «Nzazana ibipimo ejo.» |
| 3 | Mugisha arwaye, aryamye; inshuti ye imuzanira ikaye | Ku wa kane | MUGISHA: «Ibipimo biri muri iyi kaye.» |
| 4 | Itsinda rimurikira abarimu umushinga, abarimu bakoma amashyi | Ku wa mbere ukurikiyeho | KEZA: «Twarangije kuko twafatanyije!» |
Sources and credits
Inkuru ishushanyije «Twese hamwe» (igishushanyo cya SVG), imbonerahamwe, ingero, imyitozo n'ibisubizo: Written by Ganzaa.
