Ubufatanye no Gukorera Hamwe
Senior 3 · Kinyarwanda
Ubufatanye no Gukorera Hamwe
Lesson 3 of 4
25 min
Itsinda rishobora kugira abantu bashoboye, ibikoresho bihagije n'umugambi mwiza, rikananirwa kubera ijambo rimwe ryumvikanye nabi. Ubufatanye ntibushingira gusa ku bushake bwo gukorera hamwe: bushingira no ku buryo abantu bavugana. Uyu mwandiko usobanura impamvu, ukoresheje urugero rw'ihuriro ry'ishuri.
Umwandiko nsobanuro wanditswe na Ganzaa. Ishuri n'abantu bavugwamo ni ibyo gutekerezwa.
(1) Itumanaho ni uguhanahana amakuru, ibitekerezo n'ibyiyumviro hagati y'abantu babiri cyangwa benshi. Mu itsinda, ni ryo rihuza ibyo buri wese akora n'ibyo abandi bakora. Iyo ritagenda neza, n'umurimo mwiza urapfa.
(2) Ihuriro ry'ibidukikije ry'ishuri rimwe ryari ryateguye gutera ibiti ijana ku musozi uri inyuma y'ishuri. Perezida w'ihuriro, Ganza, yahamagaye umwanditsi waryo kuri telefoni amubwira ati: «Bwira abanyamuryango ko ku wa gatandatu tuzahurira ku irembo ry'ishuri saa mbili za mu gitondo, buri wese azane isuka.» Umwanditsi yari mu isoko, hari urusaku rwinshi. Yabwiye babiri muri bo, abasaba kubibwira abandi.
(3) Ubwo butumwa bwanyuze mu kanwa k'abantu batandatu. Ku wa gatandatu, abanyamuryango cumi na batatu bageze ku irembo saa mbili. Abandi icyenda baje saa munani, kuko bari babwiwe «saa munani». Babiri bazanye amasaka aho kuzana amasuka. Ibiti mirongo ine gusa ni byo byatewe, kandi abaje mu gitondo batashye barakariye abataje.
(4) Mu nama yakurikiyeho, ihuriro ryasesenguye ibyabaye. Basanze ikosa ritari iry'umuntu umwe, ahubwo ari iry'uburyo ubutumwa bwatanzwe. Bwari bwanyujijwe mu kanwa gusa, mu nzira ndende, nta n'umwe wabwanditse, kandi nta n'umwe wasubiyemo ibyo yumvise ngo abaze niba ari byo.
(5) Ihuriro ryishyiriyeho amabwiriza mashya. Ubutumwa bw'ingenzi bujya buba bwanditse, bukavuga neza ikizakorwa, aho, igihe n'icyo buri wese asabwa. Bujya bunyuzwa mu muyoboro umwe abanyamuryango bose babona: itsinda ryabo ry'ubutumwa kuri telefoni, n'itangazo rimanikwa ku kibaho cy'ihuriro. Kandi buri munyamuryango wakiriye ubutumwa ajya asubiza ati: «Nabyumvise», akavuga ibyo yumvise mu magambo ye.
(6) Itumanaho ryiza ntirigizwe no kuvuga gusa: rigizwe no gutega amatwi. Uwumva neza aceceka igihe undi avuga, akabaza aho atumvise, kandi ntiyihutira gucira undi urubanza. Ku wa gatandatu wakurikiyeho, ihuriro ryateye ibiti mirongo itandatu byari bisigaye, mu masaha abiri gusa.
Igishushanyo: Inzira y'itumanaho, cyashushanyijwe na Ganzaa. Umurongo w'icyatsi (igisubizo) ni wo wari wabuze mu nkuru y'ihuriro.
| Ijambo | Icyo risobanura |
|---|---|
| itumanaho | uguhanahana amakuru, ibitekerezo n'ibyiyumviro hagati y'abantu |
| ihuriro | itsinda ry'abantu bahuje intego, nk'ihuriro ry'abanyeshuri bita ku bidukikije |
| umuyoboro | inzira ubutumwa bunyuramo: telefoni, inama, ibaruwa, itangazo... |
| inzitizi | ikintu kibuza ubutumwa kugera ku wakira uko bwoherejwe |
| gutega amatwi | kumva witonze, ushaka gusobanukirwa ibyo undi avuga |
| gucira urubanza | kwemeza ko umuntu afite ikosa utarumva impamvu ze |
| amasaka | ibinyampeke bito bikoreshwa mu biryo no mu binyobwa; si «amasuka» (ibikoresho byo guhinga) |
1. Itumanaho ni iki, ukurikije igika cya 1?
2. Perezida w'ihuriro yatumye iki umwanditsi?
3. Ni ibihe bintu bibiri byahindutse mu butumwa bugeze ku banyamuryango?
4. Ni ibiti bingahe byari bisigaye gutera nyuma y'ku wa gatandatu wa mbere? Garagaza uko wabibaze.
5. Vuga amabwiriza atatu mashya ihuriro ryishyiriyeho.
6. Gusesengura: Ni izihe nzitizi eshatu z'itumanaho zigaragara mu gika cya 2 n'icya 3?
7. Gusuzuma: Umwanditsi w'ihuriro ni we wenyine wari ukwiye kugawa? Tanga igitekerezo cyawe ufite impamvu.
1. Uguhanahana amakuru, ibitekerezo n'ibyiyumviro hagati y'abantu babiri cyangwa benshi.
2. Kubwira abanyamuryango ko bazahurira ku irembo ry'ishuri ku wa gatandatu saa mbili za mu gitondo, buri wese azanye isuka.
3. Isaha (saa mbili ihinduka saa munani) n'igikoresho (amasuka ahinduka amasaka).
4. Ibiti 60: 100 − 40 = 60. Ni byo byatewe ku wa gatandatu wakurikiyeho.
5. Ubutumwa bw'ingenzi bwandikwa kandi bukavuga ikizakorwa, aho, igihe n'icyo buri wese asabwa; bunyuzwa mu muyoboro umwe bose babona; uwakiriye asubiza avuga ibyo yumvise.
6. Urusaku rwo mu isoko; inzira ndende y'abantu batandatu banyuzwamo ubutumwa mu kanwa; nta nyandiko kandi nta gisubizo cyagenzuraga ko bwumvikanye.
7. Ibisubizo biratandukana. Urugero: oya; umwandiko ubwawo uvuga ko ikosa ari iry'uburyo. Perezida yari akwiye kwandika ubutumwa, kandi abanyamuryango bari bakwiye kubaza niba ibyo bumvise ari ukuri.
Definition
Inzira y'itumanaho igizwe n'ibice bitanu: uwohereza (utanga ubutumwa), ubutumwa (icyo ashaka kumenyesha), umuyoboro (inzira bunyuramo), uwakira (ububwirwa) n'igisubizo (uko uwakira yereka uwohereza ko yumvise). Inzitizi ni icyo ari cyo cyose kibangamira iyo nzira.
| Umuyoboro | Akamaro | Icyo kwitondera |
|---|---|---|
| Inama imbonankubone | abantu barabazanya, bakumvikana ako kanya | bisaba ko bose baboneka icyarimwe; ibyemezo byandikwe mu nyandiko-mvugo |
| Telefoni (guhamagara) | ubutumwa bwihuta, bushobora kubazwamo | nta nyandiko isigara; urusaku rushobora kubwangiza |
| Ubutumwa bugufi n'amatsinda yo kuri telefoni | bugera kuri benshi icyarimwe, bukabikwa | ntibugera ku badafite telefoni; amagambo make ashobora kumvikana nabi |
| Itangazo ku kibaho | riguma aho, buri wese arisoma igihe abishakiye | risaba ko abantu bajya kurireba |
| Ibaruwa | ni inyandiko yemewe, ibikwa nk'ikimenyetso | itinda kugera ku wo igenewe |
Worked example
Kwandika ubutumwa busobanutse: ibibazo bine
Ubutumwa bwa Ganza bwongeye kwandikwa hakurikijwe ibibazo bine: Iki? Hehe? Ryari? Buri wese azane iki?
«Ihuriro ry'ibidukikije: gutera ibiti 100. Aho: ku irembo ry'ishuri. Igihe: ku wa gatandatu, saa mbili za mu gitondo (8:00). Buri wese azane: isuka (igikoresho cyo guhinga). Subiza uti "Nabyumvise". — Ganza, Perezida.»
Icyakosowe: buri kibazo gifite igisubizo cyanditse; isaha yanditswe mu buryo bubiri; ijambo rishobora kwitiranywa (isuka) ryasobanuwe; uwakira asabwa gusubiza.
Tip
Subiramo mu magambo yawe: iyo uhawe ubutumwa bw'ingenzi, bwisubiriremo uti: «Ndumva uvuze ko...» Bimara amasegonda icumi, ariko bikakurinda amakosa amara umunsi wose.
Mu matsinda y'abantu batanu, muganire kuri iki kibazo mu minota icumi: «Ni uwuhe muyoboro w'itumanaho ukwiriye kurusha iyindi mu ishuri ryanyu: amatsinda yo kuri telefoni, ibaruwa cyangwa ikibaho cy'amatangazo?»
Practice
Imyitozo
Vuga ibice bitanu by'inzira y'itumanaho, utange urugero rwa buri gice mu mwandiko.
Sobanura: (a) umuyoboro; (b) inzitizi; (c) gutega amatwi.
Kuki igisubizo cy'uwakira ari ingenzi mu itumanaho?
Vuga ibintu bibiri biranga umuntu utega amatwi neza.
Uyu mwanditsi yibagiwe iki? «Inama y'abanyeshuri izaba ejo. Muzaze mwese.»
Hitamo umuyoboro ukwiriye, unasobanure: (a) kumenyesha ababyeyi bose inama y'ishuri izaba mu byumweru bibiri; (b) kumenyesha umunyamuryango umwe ko inama yimuriwe mu kindi cyumba mu minota icumi.
Andika ubutumwa bugufi (amagambo atarenze 40) bumenyesha abagize itsinda ryanyu ry'imikino imyitozo izaba ku wa gatatu, ukurikije ibibazo bine.
1. Uwohereza (Ganza); ubutumwa (guhurira ku irembo saa mbili, buri wese azane isuka); umuyoboro (telefoni, hanyuma umunwa); uwakira (abanyamuryango); igisubizo (cyabuze; nyuma: «Nabyumvise»).
2. (a) inzira ubutumwa bunyuramo; (b) ikintu kibuza ubutumwa kugera uko bwoherejwe; (c) kumva witonze ushaka gusobanukirwa.
3. Cyereka uwohereza niba ubutumwa bwumvikanye uko bwoherejwe, bityo amakosa agakosorwa mbere y'uko agira ingaruka.
4. Aceceka igihe undi avuga; abaza aho atumvise; ntiyihutira gucira undi urubanza.
5. Aho inama izabera n'isaha (n'icyo izigaho).
6. (a) Ibaruwa cyangwa ubutumwa bwanditse: ni ubutumwa bwemewe, ababyeyi bafite igihe cyo kwitegura. (b) Guhamagara kuri telefoni: birihuta kandi umuntu ni umwe.
7. Urugero: «Itsinda ry'umupira w'amaguru: imyitozo ku wa gatatu, saa kumi (16:00), ku kibuga cy'ishuri. Buri wese azane imyenda ya siporo n'amazi. Subiza uti "Nabyumvise". — Kapiteni.»
Sources and credits
Umwandiko «Ubutumwa bwahindutse mu nzira», igishushanyo cy'inzira y'itumanaho (SVG), imbonerahamwe, ingero, imyitozo n'ibisubizo: Written by Ganzaa.
