Imikino n’imyidagaduro
Primary 4 · Kinyarwanda
Imikino n’imyidagaduro
Lesson 2 of 4
40 min
Let's begin
Gerageza kuvuga vuba vuba, inshuro eshatu zikurikiranye: “Nyiranyana yanyweye amata y'inyana ya Nyiranyana.” Byakugoye? Ni cyo bita igorane!
Uyu munsi urasoma inkuru ya Bakame na Nzovu, inshuti ebyiri zakundaga gukina. Hanyuma wige amagorane, umukino w'amagambo usekeje.
Inkuru yanditswe na Agnes Gichaba, ihindurwa mu Kinyarwanda na Aloysie Uwizeyemariya (African Storybook). Ganzaa yanonosoye interuro kandi yongeraho interuro zisoza.
Bakame na Nzovu bari inshuti magara. Bombi bari boroye amatungo menshi. Buri munsi, baboneraga amatungo yabo ubwatsi n'amazi.
Iyo bamaraga imirimo, bakundaga gukina umupira w'amaguru. Nzovu yatsindaga ibitego byinshi, ariko ibyo ntibyashimishaga Bakame.
Umunsi umwe, Bakame abaza Nzovu ati: “Ni iki gituma uba umukinnyi w'umuhanga?” Nzovu aramusubiza ati: “Ni aya maguru yange manini”.
Hanyuma bakina umukino wo gusiganwa. Bakame asiga Nzovu kure.
Nzovu abaza Bakame ati: “Ni iki gituma wiruka cyane?” Bakame aramusubiza ati: “Ni aya maguru yange ananutse”.
Nzovu arongera abaza ati: “Nakora iki ngo ngire amaguru ananutse nk'ayawe?” Bakame ati: “Ndakwereka uko ubigenza”. Nuko Bakame acana umuriro.
Bakame abwira Nzovu ati: “Hagarara muri uyu muriro”. Nzovu awukandagiramo. Ako kanya, arataka cyane ati: “Ndashya! Ndashya!”
Bakame ati: “Ubu ni bwo buryo bwonyine bwatuma amaguru yawe ananuka”. Nzovu ava mu muriro ababaye cyane, yitura hasi.
Nzovu amara iminsi myinshi adashobora guhagarara, adashobora no gukina. Amaze koroherwa, abaza Bakame ati: “Kuki wampemukiye?”
Bakame aramwara, abura icyo asubiza. Yicuza ibyo yakoze, maze asaba Nzovu imbabazi.
Nzovu aramubabarira, ariko aramubwira ati: “Mu mukino, ushaka gutsinda akora imyitozo myinshi. Ntagirira ishyari mugenzi we”. Kuva ubwo, bongera gukinira hamwe, buri wese akishimira insinzi ya mugenzi we.
| Ijambo | Icyo risobanura |
|---|---|
| inshuti magara | inshuti nyakuri zikundana cyane |
| korora | gutunga amatungo no kuyitaho |
| gusiganwa | kwiruka mureba uwihuta kurusha abandi |
| ananutse | atabyibushye, yoroshye |
| gukandagira | gushyira ikirenge ku kintu cyangwa mu kintu |
| guhemukira | kugirira nabi uwakwizeraga |
| kwara | kugira ikimwaro, kumva isoni |
| insinzi | gutsinda; ibyishimo by'uwatsinze |
Bakame na Nzovu bakundaga gukina uwuhe mukino?
Igisubizo: Umupira w'amaguru.
Ni iki cyatumaga Bakame atishima?
Igisubizo: Nzovu yatsindaga ibitego byinshi.
Ni nde watsinze mu isiganwa?
Igisubizo: Bakame.
Bakame yabwiye Nzovu gukora iki ngo agire amaguru ananutse?
Igisubizo: Guhagarara mu muriro.
Ni iyihe ngeso mbi yateye Bakame guhemukira Nzovu?
Igisubizo: Ishyari: ntiyishimiraga ko Nzovu amurusha gutsinda ibitego.
Nzovu yari akwiye kubabarira Bakame? Sobanura.
Igisubizo: Yego. Bakame yicujije, asaba imbabazi. Kubabarira bituma ubucuti bukomeza. Ariko Nzovu yamwibukije ko umukinnyi mwiza atagirira mugenzi we ishyari.
Igorane ni interuro ngufi igoye kuvuga vuba, kuko irimo amajwi asa cyangwa ibihekane bikurikirana. Tuyavuga twishimisha, ariko kandi adutoza kuvuga neza, dutandukanya amajwi.
Dore amagorane atanu. Yose yanditswe na Ganzaa. Reba igihekane kigaruka muri buri gorane:
| Igorane | Ijwi rigaruka |
|---|---|
| Nyiranyana yanyweye amata y'inyana ya Nyiranyana. | ny |
| Twiga twitonze, twiga twitwararika, twiga twiteguye. | tw |
| Shyaka ashyira ishyiga rishya ku ishyiga rishaje. | shy |
| Bakame yabajije Nzovu niba Nzovu azi ko Bakame abeshya. | b na z |
| Umwana w'umwami yamwenyuriye umwami. | mw |
Tip
Uko wabyibuka: Igorane ritsindwa buhoro buhoro: banza uvuge buhoro, hanyuma wihute. Nuwibeshya, useke maze wongere: ni umukino!
Fatanya n'inshuti yawe cyangwa umuvandimwe wawe. Buri wese avuge amagorane atanu yavuzwe haruguru, inshuro eshatu vuba vuba. Ni nde uzibeshya gake?
Hanyuma, himba igorane ryawe rikoresha izina ryawe cyangwa iry'inshuti yawe, n'igihekane kimwe kigaruka kenshi. Rivugire abo mwigana.
Urugero: Umutoni atoragura utubuto dutoya tw'utunyoni.
Ni ikihe gihekane kigaruka muri iri gorane: “Twiga twitonze, twiga twitwararika”?
Igisubizo: tw
Ni ikihe gihekane kigaruka muri iri gorane: “Shyaka ashyira ishyiga rishya”?
Igisubizo: shy
Himba igorane rifite nibura amagambo atatu atangirwa n'ijwi rimwe.
Igisubizo: Urugero: “Mama Mukamana amenya amagambo menshi.”
Kuki amagorane ari ingirakamaro?
Igisubizo: Adutoza kuvuga neza, gutandukanya amajwi, no kuvuga twihuta tutibeshye. Kandi aradushimisha.
Ibyo wize uyu munsi
Sources and credits
Umwandiko: Bakame na Nzovu, wanditswe na Agnes Gichaba, uhindurwa mu Kinyarwanda na Aloysie Uwizeyemariya; amashusho y'igitabo ni aya Wiehan de Jager. Watangajwe na African Storybook (© African Storybook Initiative 2015), ku ruhushya CC BY 4.0. Ganzaa yanonosoye interuro kandi yongeraho interuro zisoza (adapted by Ganzaa).
Amagorane: Byanditswe na Ganzaa.
Inyigisho z'ururimi, imyitozo yo muri iri somo n'ibibazo by'isuzuma byanditswe na Ganzaa.
Isuzume
Ni ikihe gihekane kigaruka muri iri gorane: “Umwana w'umwami yamwenyuriye umwami.”