Imikino n’imyidagaduro
Primary 4 · Kinyarwanda
Imikino n’imyidagaduro
Lesson 4 of 4
40 min
Let's begin
Iyo umaze gusubiramo amasomo, ukunda gukina iki? Hari indirimbo uzi muririmba mukina?
Uyu munsi urasoma inkuru y'abana bakina ku mugoroba mu mudugudu wabo, kandi uzige indirimbo nshya bahimbye.
Byanditswe na Ganzaa.
Buri munsi, iyo Keza na musaza we Byiringiro bamaze gusubiramo amasomo, nyirakuru abemerera kujya gukina n'abandi bana b'umudugudu.
Ku mugoroba umwe, abana bahuriye ku kibuga cy'umudugudu. Abakobwa bamwe basimbuka umugozi, abahungu bakina umupira, abandi bakora uruziga, bakaririmba bakoma amashyi. Byiringiro yatsinzwe mu isiganwa, ariko ntiyarakara: yahise ashimira Ishimwe wamutsinze.
Nyirakuru yaje kubareba, afite igisoro. Yabigishije kugikina, maze abana bose bashimishwa n'uko uwo mukino usaba gutekereza vuba.
Izuba rigiye kurenga, Keza aravuga ati: “Mbere yo gutaha, nimuze turirimbe indirimbo yacu!” Abana bose bakora uruziga, bakoma amashyi, maze baririmba indirimbo Keza yahimbye:
Dukine, twishime
Inyikirizo
Dukine, dukine, twishime,
Umukino ukomeza umubiri,
Dukine, dukine, twishime,
Ubucuti bwacu burambe.
Igitero cya mbere
Ku kibuga turirukanka,
Umupira turawuhanahana,
Utsinze aramwenyura,
Utsinzwe na we ntarakara.
Igitero cya kabiri
Dusimbuka umugozi,
Tubara rimwe, kabiri, gatatu,
Dukina igisoro twitonze,
Tugakoresha ubwenge bwacu.
Igitero cya gatatu
Imikino idutoza kubana,
Idutoza no kwihangana,
Iyo tumaze gukina,
Dusubira mu masomo twishimye.
Barangije kuririmba, buri wese asubira iwabo yishimye. Nyirakuru abwira Keza ati: “Indirimbo yawe ni nziza. Uzayiririmbe n'abo mwigana ku ishuri!”
| Ijambo | Icyo risobanura |
|---|---|
| gusubiramo amasomo | kongera kwiga ibyo mwize ku ishuri |
| uruziga | ishusho y'umuzingi; abantu bahagaze bazengurutse ahantu |
| izuba rirenga | izuba rigiye kugenda, nimugoroba |
| guhimba | gukora ikintu gishya kivuye mu bitekerezo byawe |
| inyikirizo | igice k'indirimbo kigaruka nyuma ya buri gitero |
| kwihangana | kudacika intege no kutarakara vuba |
| kuramba | kumara igihe kirekire |
Keza na Byiringiro bajya gukina ryari?
Igisubizo: Iyo bamaze gusubiramo amasomo.
Byiringiro yakoze iki amaze gutsindwa mu isiganwa?
Igisubizo: Ntiyarakaye: yashimiye Ishimwe wamutsinze.
Ni nde wigishije abana igisoro?
Igisubizo: Nyirakuru wa Keza na Byiringiro.
Ni nde wahimbye indirimbo “Dukine, twishime”?
Igisubizo: Keza.
Umukarago “Utsinzwe na we ntarakara” utwigisha iki?
Igisubizo: Utwigisha kwemera gutsindwa no gukina mu mahoro, nk'uko Byiringiro yabigenje.
Gereranya abana b'iyi nkuru na Nkoko wo mu mugani “Nkoko na Magurijana”.
Igisubizo: Abana b'iyi nkuru bakina mu mahoro, kandi uwatsinzwe arashimira uwamutsinze. Nkoko we yarakajwe no gutsindwa, akora ikintu kibi, ubucuti burangira.
Indirimbo ni umwandiko uririmbwa, ufite injyana. Itandukanye n'umuvugo, kuko umuvugo uvugwa, naho indirimbo ikaririmbwa.
Mu ndirimbo hari inshinga nka dukine, twishime, turirimbe. Zitangirwa na du- cyangwa tu- (tw- imbere y'inyajwi), kandi zisozwa na -e. Zisaba abantu benshi, harimo n'uvuga, gukorera ikintu hamwe.
Ingero: gukina → dukine, kwishima → twishime, kuririmba → turirimbe, kubyina → tubyine.
Tip
Uko wabyibuka: Inyikirizo ni nk'inshuti igaruka kugusura buri gihe: iririmbwa nyuma ya buri gitero, bityo bose bakayimenya vuba.
Himba igitero gishya k'indirimbo “Dukine, twishime” (imikarago ine) kivuga ku mukino ukunda. Hanyuma muririmbe indirimbo yose n'abo mubana: wowe uririmbe ibitero, bo bikirize inyikirizo.
Urugero:
Umupira w'amaguru turawukunda,
Dutera penariti tutarakaye,
Uwinjije igitego turamushima,
Twese turi ikipe imwe.
Indirimbo “Dukine, twishime” ifite ibitero bingahe?
Igisubizo: Bitatu.
Igice k'indirimbo kigaruka nyuma ya buri gitero kitwa iki?
Igisubizo: Inyikirizo.
Ni irihe tandukaniro riri hagati y'umuvugo n'indirimbo?
Igisubizo: Umuvugo uravugwa, naho indirimbo ikaririmbwa.
Hindura izi nshinga uzigire inshinga zisaba gukorera hamwe: kubyina, kwiga.
Igisubizo: tubyine, twige
Ibyo wize uyu munsi
Sources and credits
Umwandiko n'indirimbo: “Imikino yo ku mugoroba” n'indirimbo “Dukine, twishime”. Byanditswe na Ganzaa.
Ifoto: Intore mu Rwanda.jpg, yafashwe na IGANZE, iri kuri Wikimedia Commons ku ruhushya CC0 1.0 (nta burenganzira bwihariye buyiriho).
Inyigisho z'ururimi, imyitozo yo muri iri somo n'ibibazo by'isuzuma byanditswe na Ganzaa.
Isuzume
Ni iyihe nshinga isaba abantu benshi, harimo n'uvuga, gukorera ikintu hamwe?
