Imikino n’imyidagaduro
Primary 4 · Kinyarwanda
Imikino n’imyidagaduro
Lesson 1 of 4
40 min
Let's begin
Ukunda uwuhe mukino? Umupira w'amaguru, gusimbuka umugozi, cyangwa kwiruka? Imikino iraryoha, ariko hari igihe ituma inshuti zirakaranya.
Uyu munsi urasoma umugani w'inshuti ebyiri zakinnye umupira, maze umukino urangira nabi. Wibaze uti: “Umukino mwiza ukinwa ute, kugira ngo ushimishe bose?”
Umugani wanditswe na Winny Asara, uhindurwa mu Kinyarwanda na Emmanuel Sibomana (African Storybook). Ganzaa yanonosoye interuro.
Nkoko na Magurijana bari inshuti, ariko bahoraga barushanwa muri byose. Umunsi umwe, biyemeza gukina umupira w'amaguru, ngo barebe urusha undi.
Bagera ku kibuga, batangira gukina. Nkoko yakinaga yihuta, ariko Magurijana akamurusha. Nkoko yateraga umupira kure, ariko Magurijana akawutera kure cyane kurushaho. Nkoko atangira kurakara.
Noneho biyemeza gutera penariti. Buri wese agomba gutera penariti eshanu. Magurijana ni we wabanje mu izamu. Nkoko atera penariti eshanu, yinjiza imwe gusa.
Hanyuma Nkoko ajya mu izamu. Magurijana afite amaguru menshi: atera n'uku, atera n'uku, atera n'uku… Yinjiza penariti eshanu zose!
Nkoko agira umujinya mwinshi, kuko yari atsinzwe bikomeye. Magurijana we atangira kumuseka cyane.
Nkoko ararakara cyane, ku buryo abumbura umunwa we, ahita amira Magurijana!
Igihe Nkoko yatahaga, ahura na nyina wa Magurijana. Aramubaza ati: “Waba wabonye umwana wange?” Nkoko ntiyamusubiza. Nyina wa Magurijana atangira guhangayika.
Hanyuma yumva akajwi gato kavuga kati: “Mama, ntabara!” Areba hirya no hino, atega amatwi. Asanga ako kajwi karaturuka mu nda ya Nkoko!
Nyina wa Magurijana arasakuza ati: “Mwana wange, koresha ubushobozi bwawe budasanzwe!” Magurijana ashobora kuzana impumuro mbi cyane. Nuko arabikora.
Nkoko atangira kumererwa nabi: aritsamura, arakorora, acira amacandwe… Akomeza gukorora, kugeza ubwo aruka Magurijana.
Magurijana na nyina bahita burira igiti, bajya kwihisha. Kuva uwo munsi, Nkoko na Magurijana babaye abanzi.
| Ijambo | Icyo risobanura |
|---|---|
| Magurijana | izina ry'agasimba gafite amaguru menshi cyane; risa na “amaguru ijana” |
| kurushanwa | guhatana, ngo urebe urusha undi |
| izamu | aho umupira winjira ngo habe igitego |
| penariti | umupira utererwa imbere y'izamu, umuzamu ari wenyine |
| umujinya | uburakari bwinshi |
| kumira | kujyana ikintu mu nda, ukimize bunguri |
| impumuro mbi | umunuko |
| kuruka | gusohora ibiri mu nda unyuze mu kanwa |
Nkoko na Magurijana bakinnye uwuhe mukino?
Igisubizo: Umupira w'amaguru, hanyuma batera penariti.
Buri wese yinjije penariti zingahe?
Igisubizo: Nkoko yinjije imwe, Magurijana yinjiza eshanu.
Kuki Magurijana yatsinze byoroshye?
Igisubizo: Kuko afite amaguru menshi.
Magurijana yavuye mu nda ya Nkoko ate?
Igisubizo: Yazanye impumuro mbi, Nkoko arakorora kugeza amurutse.
Ni nde wakosheje: Nkoko cyangwa Magurijana?
Igisubizo: Bombi. Nkoko yarakajwe no gutsindwa, akora ikintu kibi. Magurijana yasetse inshuti ye yatsinzwe. Umukinnyi mwiza yubaha mugenzi we, yaba yatsinze cyangwa yatsinzwe.
Iyo baza gukina neza, umukino wari kurangira ute?
Igisubizo: Uwatsinzwe yari gushimira uwatsinze, uwatsinze agahumuriza mugenzi we, maze bagakomeza kuba inshuti.
Akitso gatuma uhumeka gato mu nteruro. Tugakoresha:
Uturegeka ni utudomo dutatu dukurikiranye. Tugakoresha:
Tip
Uko wabyibuka: Akitso ni “humeka gato”. Uturegeka ni “n'ibindi…”: bitubwira ko hari ibindi bitavuzwe.
Andika interuro 4 cyangwa 5 zisobanura umukino ukunda: abawukina, ibikoresho mukenera, n'uko mukina. Koresha akitso nibura gatatu n'uturegeka inshuro imwe.
Urugero:
Nkunda gusimbuka umugozi. Tuwukina turi batatu: Keza, Umutoni nange. Babiri bazunguza umugozi, umwe agasimbuka. Tubara duti: rimwe, kabiri, gatatu… Iyo umugozi ugukoze, uha undi umwanya.
Ibuka amategeko y'umukinnyi mwiza: kubahiriza amategeko y'umukino, kubaha abo mukina, kwemera gutsindwa, no gushimira uwatsinze.
Shyiraho akitso: “Nkoko Magurijana na nyina bari ku kibuga.”
Igisubizo: “Nkoko, Magurijana na nyina bari ku kibuga.” Nta kitso mbere ya “na”.
Shyiraho akitso: “Umunsi umwe abana bagiye gukina.”
Igisubizo: “Umunsi umwe, abana bagiye gukina.”
Shyiraho akitso: “Mama ntabara!”
Igisubizo: “Mama, ntabara!” Akitso gatandukanya izina ry'uwo duhamagara.
Uturegeka dukora iki muri iyi nteruro? “Ku kibuga twakinnye umupira, twirukanka, dusimbuka umugozi…”
Igisubizo: Twerekana ko hari n'indi mikino bakinnye itavuzwe: urutonde ntirurangiye.
Ibyo wize uyu munsi
Sources and credits
Umwandiko: Nkoko na Magurijana, wanditswe na Winny Asara, uhindurwa mu Kinyarwanda na Emmanuel Sibomana; amashusho y'igitabo ni aya Magriet Brink. Watangajwe na African Storybook (© African Storybook Initiative 2014), ku ruhushya CC BY 4.0. Ganzaa yanonosoye interuro n'imyandikire (adapted by Ganzaa).
Inyigisho z'ururimi, imyitozo yo muri iri somo n'ibibazo by'isuzuma byanditswe na Ganzaa.
Isuzume
Iyi nteruro yanditse neza: “Keza, Umutoni, n'Ishimwe baje gukina.”