Shughuli za Kijamii Katika Jamii Yetu
Senior 2 · Kiswahili
Shughuli za Kijamii Katika Jamii Yetu
Lesson 4 of 4
25 min
Katika somo hili utatumia kila ulichojifunza katika mada hii kwenye hadithi halisi iliyochapishwa. Hadithi ya Wangari Maathai inaonyesha jinsi mtu mmoja, akishirikiana na jamii yake, anavyoweza kubadilisha nchi, kama Umuganda unavyofanya nchini Rwanda. Utachambua wahusika na muundo wa hadithi, utatafuta sarufi uliyojifunza, utajadili kwa mdomo, na utaandika ufupisho.
Katika kijiji kimoja kwenye mteremko wa Mlima Kenya, katika Afrika Mashariki, msichana mdogo alifanya kazi za shambani pamoja na mama yake. Msichana huyu aliitwa Wangari.
Wangari alipenda kufanya kazi za nje. Alitumia jembe kulima katika bustani ya familia yake. Kisha alipanda mbegu ndogo katika ardhi yenye rutuba.
Alipenda majira ya jioni, wakati jua linapozama. Giza lilipozidi mpaka aliposhindwa kuona mimea, Wangari alifahamu kuwa wakati wa kwenda nyumbani uliwadia. Alikuwa anafuata kinjia chembamba kilichopita uwanjani huku akivuka mito akielekea nyumbani.
Wangari alikuwa mtoto mwerevu na alikuwa na hamu ya kwenda shule. Lakini wazazi wake walitaka awasaidie nyumbani. Alipofika umri wa miaka saba, kaka yake aliwashawishi wazazi wake kumwacha aende shule.
Alipenda kusoma! Wangari alijifunza zaidi na zaidi kwa kila kitabu alichokisoma. Alifanya vyema sana shuleni hadi akaalikwa kwenda Marekani kuendeleza masomo yake huko. Wangari alitiwa hamasa sana na nafasi hii! Alipenda kujua ulimwengu zaidi.
Alipokuwa chuoni huko Marekani, Wangari alijifunza mengi mapya. Alisomea mimea na jinsi inavyokua. Na alikumbuka maisha yake yalivyokuwa utotoni: kucheza michezo na kaka zake katika kivuli cha miti kwenye misitu maridadi ya Kenya.
Jinsi alivyojifunza ndivyo alivyofahamu kuwa aliwapenda watu wa Kenya. Alitaka wafurahi na wawe wenye uhuru. Jinsi alivyojifunza ndivyo alivyokumbuka nyumbani kwao Afrika.
Alipokamilisha masomo yake, alirudi Kenya. Lakini nchi yake ilikuwa imebadilika. Kulikuwa na mashamba makubwa kila upande. Wanawake hawakupata kuni za kuwasha moto wa kupikia. Watu walikuwa maskini na watoto walikuwa na njaa.
Wangari alijua la kufanya. Aliwafundisha wanawake jinsi ya kupanda miti kutokana na mbegu. Wanawake waliuza ile miti, na pesa walizopata walizitumia kwa mahitaji ya familia zao. Wanawake walifurahi. Wangari alikuwa amewasaidia kuwa wenye nguvu na uwezo.
Muda ulipopita, miti mipya ilikua na kuwa misitu, na mito ilianza tena kupitisha maji. Ujumbe wa Wangari ulienea Afrika nzima. Leo, mamilioni ya miti yamemea kutokana na mbegu za Wangari.
Wangari alikuwa amefanya bidii. Watu wa ulimwengu mzima walifahamu hili na wakampa tuzo. Tuzo hii inaitwa “Tuzo ya Amani ya Nobel”. Na alikuwa mwanamke wa Kiafrika wa kwanza kupokea tuzo hii.
Wangari alifariki mwaka 2011, lakini tunaweza kumkumbuka kila tunapoona mti maridadi.
Hadithi ya Nicola Rijsdijk, imetafsiriwa kwa Kiswahili na Ursula Nafula (African Storybook, CC BY 4.0). Ganzaa imesahihisha makosa machache ya uchapaji na ya upatanisho; tazama “Sources and credits”.
| Neno | Maana kwa Kiswahili | English |
|---|---|---|
| mteremko | upande wa mlima unaoshuka | slope |
| rutuba | uwezo wa udongo kustawisha mimea | fertility |
| kuwadia | kufika (kwa wakati) | to arrive (of a time) |
| kinjia | njia ndogo | footpath |
| mwerevu | mwenye akili nyingi | clever |
| kushawishi | kumfanya mtu akubali jambo | to persuade |
| hamasa | ari, msisimko wa kufanya jambo | enthusiasm |
| kuni | vipande vya miti vya kupikia | firewood |
| maridadi | -zuri sana | beautiful |
| tuzo | zawadi ya heshima | award, prize |
Tip
Hatua za kuandika ufupisho: (1) soma hadithi yote; (2) andika wazo kuu la kila aya kwa maneno machache; (3) unganisha mawazo hayo kwa maneno yako mwenyewe, bila mifano midogo wala mazungumzo; (4) hesabu maneno na usahihishe.
Jibu: Tuzo ya Amani ya Nobel. Alikuwa mwanamke wa kwanza wa Kiafrika kuipokea.
Jibu: Mashamba makubwa yalikuwa yamechukua nafasi ya misitu, wanawake hawakupata kuni, watu walikuwa maskini na watoto walikuwa na njaa.
Jibu: ilikuwa imebadilika; alikuwa amewasaidia (au alikuwa amefanya bidii).
Mfano wa jibu: Wangari Maathai alikulia katika kijiji kwenye mteremko wa Mlima Kenya. Tangu utotoni alipenda kufanya kazi shambani na kusoma. Alisoma vizuri hadi akaenda Marekani kusomea mimea. Aliporudi Kenya, alikuta misitu imepungua, wanawake hawana kuni na watoto wana njaa. Aliwafundisha wanawake kupanda miti na kuiuza. Miti yao ilikua misitu, na mito ikatiririka tena. Alipata Tuzo ya Amani ya Nobel na alifariki mwaka 2011.
Muhtasari (summary)
Sources and credits
Hadithi:Mbegu Ndogo: Hadithi ya Wangari Maathai (kwa Kiingereza: A Tiny Seed: The Story of Wangari Maathai), imeandikwa na Nicola Rijsdijk, michoro ya Maya Marshak, tafsiri ya Kiswahili ya Ursula Nafula. Imechapishwa na African Storybook na kupatikana kupitia Storybooks Rwanda, leseni CC BY 4.0. Ganzaa imesahihisha makosa machache (“Mlima wa Kenya” → “Mlima Kenya”; “msitu zake” → “kaka zake”; “kutokana na miche” → “kutokana na mbegu”; “miti mipya ilikuwa misitu” → “ilikua na kuwa misitu”; “mamilioni ya miti imemea” → “yamemea”; “Watu ulimwengu mzima” → “Watu wa ulimwengu mzima”) (adapted by Ganzaa). Michoro haikutumiwa.
Msamiati, uchambuzi, maelezo ya sarufi, mazoezi, mfano wa ufupisho na maswali ya tathmini: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa).
