Kubana Neza n'Abandi
Senior 2 · Kinyarwanda
Kubana Neza n'Abandi
Lesson 3 of 4
25 min
Let's begin
Hari ibibazo umuntu umwe adashobora gukemura wenyine: umwanda mu mudugudu, kubura amazi, inzara cyangwa ubujura. Abanyarwanda bavuga ngo: "Abishyize hamwe nta kibananira."
Iyi nkuru irerekana umudugudu wari wugarijwe n'ibibazo byinshi, kugeza ubwo abaturage bafashe umwanzuro wo gukorera hamwe. Umaze kuyisoma, uziga guhina umwandiko, ni ukuvuga kuwuvuga mu magambo make ugumana ibitekerezo by'ingenzi.
Inkuru ya Ursula Nafula, yahinduwe mu Kinyarwanda na Patrick Munyurangabo, yatangajwe na African Storybook. Ganzaa yakosoye imyandikire.
Umudugudu wacu wari ufite ibibazo byinshi. Twatondaga umurongo muremure dutegereje kuvoma kuri robine imwe rukumbi twari dufite.
Twari twaramenyereye kurya ibiryo duhawe n'abagiraneza.
Twafungaga amazu yacu hakiri kare kubera abajura.
Abana benshi bari barataye ishuri. Abakobwa bakoraga akazi ko mu rugo mu yindi midugudu. Abahungu b'ingimbi birirwaga bazerera, cyangwa bagakora mu mirima y'abandi.
Iyo umuyaga wahuhaga, imyanda y'impapuro yanyanyagiraga hirya no hino, igafata mu mashami y'ibiti no mu nzitiro. Ibimene by'ibirahure byajugunywaga aho babonye hose, bigakomeretsa abantu.
Umunsi umwe, robine yacu irakama, n'ibigega bishiramo amazi.
Ubwo Dada, mushiki wacu mukuru, arahaguruka. Azenguruka ingo zose, akangurira abaturage kwitabira inama y'umudugudu.
Abaturage bose bateranira munsi y'igiti k'inganzamarumbu, bamutega amatwi.
Data arahaguruka, aravuga ati: "Tugomba gukorera hamwe, tugakemura ibibazo byacu."
Umwana w'imyaka umunani witwa Juma, wari wicaye ku ishami ry'igiti, avuga mu ijwi riranguruye ati: "Nshobora kubafasha gukora isuku."
Umugore umwe aravuga ati: "Twebwe abagore dushobora kwishyira hamwe, tugahinga ibyo kurya."
Undi mugabo arahaguruka, aravuga ati: "Twebwe abagabo tuzacukura iriba."
Twese twavugiye icyarimwe tuti: "Tugomba guhindura ubuzima bwacu!" Kuva uwo munsi, twakoreye hamwe, dukemura ibibazo byacu.
| Ijambo | Icyo risobanura |
|---|---|
| gutonda umurongo | guhagarara umwe inyuma y'undi mutegereje |
| robine | aho amazi y'umuyoboro asohokera, afungurwa akanafungwa |
| rukumbi | imwe gusa, nta yindi |
| abagiraneza | abantu bafasha abandi batitaye ku nyungu zabo |
| guta ishuri | kureka kwiga utarangije |
| ingimbi | umuhungu uri hagati y'ubwana n'ubukure |
| kuzerera | kugenda hirya no hino nta cyo ukora |
| kunyanyagira | gutatana ahantu henshi |
| ibimene | ibice by'ikintu cyamenetse |
| gukama | kubura amazi; hano: robine ntigisohora amazi |
| ikigega | ikintu kinini kibikwamo amazi |
| gukangurira | gushishikariza abantu gukora ikintu |
| inganzamarumbu | igiti kinini cyane kimaze igihe kirekire |
| icyarimwe | mu gihe kimwe, rimwe |
Vuga ibibazo bine umudugudu wari ufite.
Igisubizo: Kubura amazi, gutungwa n'imfashanyo, ubujura, abana bataye ishuri, urubyiruko ruzerera, umwanda n'ibimene by'ibirahure.
Ni iki cyabaye imbarutso y'inama y'umudugudu?
Igisubizo: Robine yarakamye, n'ibigega bishiramo amazi.
Ni nde wakanguriye abaturage kwitabira inama?
Igisubizo: Dada, mushiki w'uvuga inkuru.
Buri wese yiyemeje iki?
Igisubizo: Juma yiyemeje gufasha mu isuku, abagore biyemeza guhinga ibyo kurya, abagabo biyemeza gucukura iriba.
Umutwe "Ikemezo k'ingirakamaro" uhura ute n'inkuru?
Igisubizo: Ikemezo cyo gukorera hamwe cyafashwe mu nama ni cyo cyahinduye ubuzima bw'umudugudu.
Ni irihe somo iyi nkuru itanga ku kubana neza n'abandi?
Igisubizo: Ibibazo bikomeye bikemurwa n'ubufatanye: buri wese atanga umusanzu we uko ashoboye, yaba umwana, umugore cyangwa umugabo. Nta muntu wigira.
Guhina umwandiko ni ukuwuvuga cyangwa kuwandika mu magambo make, ugumana ibitekerezo by'ingenzi n'uko bikurikirana, ukoresheje amagambo yawe bwite. Ibivamo byitwa inshamake. Inshamake nziza ikunze kungana na kimwe cya gatatu cyangwa kimwe cya kane cy'umwandiko.
Umudugudu umwe wari ufite ibibazo byinshi: kubura amazi, gutungwa n'imfashanyo, ubujura, abana bataye ishuri n'umwanda. Umunsi robine yawo yakamye, umukobwa witwa Dada yakanguriye abaturage kuza mu nama. Muri iyo nama, abaturage biyemeje gukorera hamwe: umwana witwa Juma yiyemeje gufasha mu isuku, abagore biyemeza guhinga ibyo kurya, abagabo biyemeza gucukura iriba. Kuva ubwo, bakoreye hamwe, bakemura ibibazo byabo.
Iyi nshamake ifite interuro enye gusa, ariko ntiyasize igitekerezo k'ingenzi: ibibazo, imbarutso, inama, imyanzuro n'umusaruro wayo.
Tip
Uko wabyibuka: mbere yo guhina, subiza ibibazo bitanu: Ni ba nde? Byabereye he? Ikibazo cyari ikihe? Bakoze iki? Byarangiye bite? Ibisubizo byabyo ni zo nkingi z'inshamake yawe.
Hindura mu mvugo iziguye: Umugore ati: "Abagore dushobora guhinga ibyo kurya."
Igisubizo: Umugore yavuze ko abagore bashobora guhinga ibyo kurya.
Muri izi nteruro, ni iyihe idakwiye kujya mu nshamake? a) Robine y'umudugudu yarakamye. b) Juma yari yicaye ku ishami ry'igiti. c) Abaturage biyemeje gukorera hamwe.
Igisubizo: b) Ni akantu gato katagira uruhare ku gitekerezo rusange k'inkuru.
Hina inkuru "Ineza uyisanga imbere" (isomo rya mbere) mu nteruro zitarenze enye.
Igisubizo (urugero): Umwuzure watumye inyamaswa zo mu ishyamba rya Nyungwe zihungira i Bugarama. Abaturage babanje gushaka kuzirwanya, ariko intare ibasobanurira ko zihunze, zitaje kubatera. Abaturage bazakiriye neza, barazivura kandi barazigaburira. Nyuma, baziherekeje mu ishyamba basangamo zahabu, barakungahara.
Ibyo wize
Sources and credits
Umwandiko: Ikemezo k'ingirakamaro, wanditswe na Ursula Nafula, uhindurwa mu Kinyarwanda na Patrick Munyurangabo, ushushanywa na Vusi Malindi. Watangajwe na African Storybook (© African Storybook Initiative 2015), ku ruhushya CC BY 4.0. Ganzaa yawutunganyije: yakosoye imyandikire n'imiterere ya zimwe mu nteruro.
Ifoto: Umuganda.jpg, yafashwe na Masako Kato, iri kuri Wikimedia Commons ku ruhushya CC BY-SA 4.0.
Inyigisho zo guhina umwandiko n'urugero rw'inshamake byanditswe na Ganzaa.
Imyitozo yo muri iri somo n'ibibazo by'isuzuma byanditswe na Ganzaa.
Iri somo rikoresha ibikoresho biri ku ruhushya CC BY-SA, bityo na ryo risangizwa ku ruhushya CC BY-SA 4.0.
