Imikino n'Imyidagaduro
Senior 2 · Kinyarwanda
Imikino n'Imyidagaduro
Lesson 2 of 4
25 min
Let's begin
Wigeze wumva inkuru ngufi ikagusetsa kugeza ubwo amarira aza? Mu muco nyarwanda, urwenya na byendagusetsa byavugirwaga mu gitaramo, mu rugo cyangwa mu nzira, bigamije kuruhura abantu no kunenga ingeso mbi mu buryo butababaza.
Soma iyi nkuru y'umugabo wakundaga ibiryo kurusha ibindi byose, urebe igituma isekeje, hanyuma wige uturango tw'urwenya n'uko rihangwa.
Inkuru ya Mutugi Kamundi, yahinduwe mu Kinyarwanda na Jean Paul Harelimana, yatangajwe na African Storybook. Ganzaa yakosoye imyandikire.
Kera, mu mudugudu w'Ubumwe, hari hatuye umugabo witwaga Nzitunga. Nzitunga yakundaga kurya cyane, cyane cyane inyama.
Umunsi umwe, umuyobozi w'umudugudu atumira abaturage mu bukwe bw'umuhungu we.
Nzitunga yumva abantu bavuga iby'ubundi bukwe buzabera hafi aho, mu mudugudu w'Indatwa, uwo munsi nyine. Aribwira ati: "Ubukwe bubiri ku munsi umwe!"
Arongera aribwira ati: "Ngomba kujya muri ubu bukwe bwombi nta kabuza. Nzabanza mu bukwe bwo mu Ndatwa, hanyuma ngaruke mu Bumwe."
Nzitunga azinduka kare mu gitondo, ajya mu Ndatwa. Ahageze, asanga bagitegura ibyo guteka. Aravuga ati: "Reka nsubire mu Bumwe; mu Ndatwa ndahagaruka nyuma."
Nzitunga yerekeza mu Bumwe, yizeye ko asanga inyama zamaze gushya. Yari ashonje cyane. Ahageze, asanga na ho abantu bagitegura ibyo guteka.
Aratekereza ati: "Ubwo navaga mu Ndatwa, bari batangiye guteka. Ubu ibyo kurya byaho byamaze gushya." Nuko ahita asubira mu Ndatwa, ahagera ashonje.
Ahageze, asanga abantu bamaze kurya, abatumirwa barimo guha impano umukwe n'umugeni. Nzitunga nta mpano yari afite; we yashakaga ibiryo gusa.
Nzitunga acika intege kubera kubura ibyo kurya. Afata umwanzuro wo gusubira mu Bumwe. Yari ashonje cyane, kandi yagendaga buhoro buhoro kubera umunaniro.
Ageze mu Bumwe, asanga abantu barimo kuririmba no kubyina. Ibyo kurya byose bari babimaze kare.
Nzitunga yumvise ko nta cyo kurya gisigaye, acika intege, yikubita hasi, ata ubwenge. Abari mu bukwe bamuha igikoma mu gakombe gato, arazanzamuka. Nuko abasobanurira uko byamugendekeye kugeza yituye hasi.
Abari aho bose bamuha inkwenene. Baramunenga cyane kubera inda nini yamutamaje. Nzitunga asubira i muhira ashonje cyane, kandi afite isoni nyinshi. Kuva ubwo, Nzitunga ntiyongeye kurangwa n'inda nini.
| Ijambo | Icyo risobanura |
|---|---|
| igisambo | umuntu ukunda kurya cyane, ufite umururumba w'ibiryo |
| umururumba | kwifuza byinshi kurusha ibyo ukeneye |
| nta kabuza | bidasubirwaho, uko byagenda kose |
| kuzinduka | kubyuka kare ugiye ahantu |
| gucika intege | kubura imbaraga n'ikizere |
| guta ubwenge | kugwa igihumure, ntiwongere kumenya ibikubaho |
| kuzanzamuka | kongera kumenya ibikubaho nyuma yo guta ubwenge |
| inkwenene | guseka umuntu cyane bamukoza isoni |
| gutamaza | gukoza isoni imbere y'abandi |
| i muhira | iwe, mu rugo rwe |
Kuki Nzitunga yashakaga kujya mu bukwe bwombi?
Igisubizo: Kubera umururumba: yashakaga kurya inyama ahantu habiri ku munsi umwe.
Byagenze bite ageze mu Ndatwa bwa mbere, n'ageze mu Bumwe bwa mbere?
Igisubizo: Hose yasanze abantu bagitegura ibyo guteka.
Ni iki yasanze asubiye mu Ndatwa?
Igisubizo: Yasanze abantu bamaze kurya, abatumirwa batanga impano.
Inkuru irangira ite?
Igisubizo: Yataye ubwenge, bamuha igikoma arazanzamuka, abantu bamuha inkwenene. Yasubiye iwe ashonje kandi afite isoni, ntiyongera kurangwa n'inda nini.
Ni irihe kosa ry'ingenzi Nzitunga yakoze?
Igisubizo: Umururumba no kutagira gahunda: yashatse kubona byose, abura byose. Iyo aguma mu bukwe bumwe, yari kurya neza.
Urwenya na byendagusetsa ni inkuru ngufi, amagambo cyangwa imyitwarire bigamije gusetsa abantu no kubaruhura. Ni kimwe mu bigize ubuvanganzo nyemvugo bwo muri rubanda. Ijambo byendagusetsa rigizwe na -enda (kwenda gukora ikintu) na gusetsa: ni ibintu "byenda gusetsa" abumva.
Urugero rwanditswe na Ganzaa:
Mwarimu abaza Kalisa ati: "Kuki buri munsi ukererwa?" Kalisa aramusubiza atuje ati: "Mwarimu, ni icyapa kiri ku muhanda ugana ku ishuri kibinteza." Mwarimu ati: "Icyapa kivuga iki se?" Kalisa ati: "Cyanditseho ngo: Genda buhoro, hari ishuri! Kandi ndacyubahiriza."
Iherezo ritunguranye riri mu buryo Kalisa asobanura icyapa: cyandikiwe abatwara ibinyabiziga, we akitirira kugenda buhoro n'amaguru. Ingeso inengwa ni ubunebwe no gushakira impamvu amakosa.
Ibuka: urwenya rwiza ntirutuka, ntirusuzugura abafite ubumuga cyangwa abakene, kandi ntirubiba amacakubiri.
Tip
Uko wabyibuka: urwenya rusetsa rugira ibintu bitatu: umunyarubuga ufite inenge, gukabya, n'iherezo ritunguranye. Iyo kimwe kibuze, abakumva ntibaseka.
Vuga uturango tubiri tw'urwenya tugaragara mu nkuru "Umugabo w'igisambo".
Igisubizo: Umunyarubuga ufite inenge (igisambo); gukabya (agenda inshuro enye hagati y'ubukwe bubiri); iherezo ritunguranye (abura ibiryo mu bukwe bwombi).
Ni iyihe ngeso Nzitunga anengwa?
Igisubizo: Umururumba, cyangwa inda nini.
Kuki uvuga urwenya atagomba guseka mbere y'abamwumva?
Igisubizo: Aba yica amatsiko n'igitangaza k'iherezo, maze abamwumva ntibabe bagisetse.
Hanga urwenya rwawe bwite rw'interuro eshanu kugeza ku munani, runenga ingeso imwe (ubunebwe, kwirata, gukererwa, gusuzugura...). Rwandike, witoze kuruvuga, hanyuma urubwire bagenzi bawe. Nyuma yaho, bagenzi bawe bavuge uturango tw'urwenya bumvise mu rwawe.
Ibyo wize
Sources and credits
Umwandiko: Umugabo w'igisambo, wanditswe na Mutugi Kamundi, uhindurwa mu Kinyarwanda na Jean Paul Harelimana, ushushanywa na Alex Zablon. Watangajwe na African Storybook (© African Storybook Initiative 2014), ku ruhushya CC BY 4.0. Ganzaa yawutunganyije: yakosoye imyandikire n'imiterere ya zimwe mu nteruro.
Inyigisho z'urwenya na byendagusetsa n'urugero rw'urwenya "Kalisa n'icyapa" byanditswe na Ganzaa.
Imyitozo yo muri iri somo n'ibibazo by'isuzuma byanditswe na Ganzaa.