Ubuzima
Senior 2 · Kinyarwanda
Ubuzima
Lesson 2 of 4
25 min
Let's begin
Mu buzima, ibyemezo byinshi bifatirwa mu biganiro: mu nama y'umuryango, mu nteko y'abaturage, mu ishuri no mu kazi. Kungurana ibitekerezo neza ni ubuhanga: bisaba kuvuga ibitekerezo byawe usobanutse, gutega amatwi abandi no kwemera kwiga ku bandi.
Muri iri somo urasoma ikiganiro cy'abanyeshuri ku biribwa n'ibinyobwa bigurishwa ku ishuri, hanyuma wige imvugwakimwe.
Ikiganiro cyanditswe na Ganzaa.
Ubuyobozi bw'ishuri bwasabye abahagarariye abanyeshuri kungurana ibitekerezo ku biribwa n'ibinyobwa bizajya bigurishwa mu iduka ry'ishuri. Ikiganiro cyayobowe na Ishimwe, umuyobozi w'abanyeshuri. Umuforomokazi w'ishuri, Madamu Uwimana, yari ahari nk'umujyanama.
Ishimwe: Mwaramutse. Uyu munsi turaganira ku kibazo kimwe: iduka ry'ishuri ryajya rigurisha iki? Ushaka kuvuga asaba ijambo azamura ukuboko, kandi tuvuga umwe umwe. Mutesi arandika imyanzuro.
Habimana: Ndasaba ijambo. Nsanga iduka ryakomeza kugurisha ibinyobwa biryohereye n'ibisuguti, kuko ari byo abanyeshuri benshi bakunda. Iyo tubibuze ku ishuri, tubigura hanze ku giciro kiri hejuru.
Keza: Ndumvise igitekerezo cya Habimana, ariko sinemeranya na cyo. Ibinyobwa biryohereye birimo isukari nyinshi. Isukari nyinshi yangiza amenyo, igatera umubyibuho ukabije, kandi uko imyaka ihita ishobora gutera indwara nka diyabete. Mbona twagurisha amazi meza, amata n'imbuto zeze.
Gatete: Nshyigikiye Keza, ariko hari ikibazo: imbuto zirahenda kandi zirabora vuba. Twazibona dute?
Madamu Uwimana: Ubajije neza. Hari ababyeyi bahinga imbuto n'imboga hafi y'ishuri. Iduka rishobora kuzigura kuri bo ku giciro gito, bakazizana buri gitondo. Ibyo byatuma imbuto ziba nshya, kandi bigateza imbere abahinzi baturiye ishuri.
Habimana: Numvise impamvu zanyu, kandi mbona zifite ishingiro. Ariko abanyeshuri bamwe ntibazishimira kubura ibinyobwa bakunda.
Mutesi: Ese ntitwagumana ibinyobwa biryohereye bike, bikagurishwa rimwe mu cyumweru gusa, naho indi minsi tukagurisha amazi, amata n'imbuto?
Ishimwe: Icyo ni igitekerezo gifite ishingiro. Reka nkore inshamake. Twese twemeranyije ko ubuzima bw'abanyeshuri ari bwo bw'ibanze. Imyanzuro ni iyi: iduka rizajya rigurisha amazi meza, amata n'imbuto zeze buri munsi; ibinyobwa biryohereye bizajya bigurishwa rimwe mu cyumweru; tuzaganira n'abahinzi baturiye ishuri; Keza na Gatete bazategura ikiganiro ku mirire ku munsi w'ababyeyi. Murakoze mwese kubera ikinyabupfura mwagaragaje.
| Ijambo | Icyo risobanura |
|---|---|
| abahagarariye abanyeshuri | abanyeshuri batorewe kuvuga mu izina rya bagenzi babo |
| iduka | aho bagurisha ibintu |
| umujyanama | umuntu utanga inama |
| gusaba ijambo | gusaba uburenganzira bwo kuvuga |
| umubyibuho ukabije | kugira ibiro byinshi birenze ibikwiye |
| diyabete | indwara ituma isukari iba nyinshi mu maraso |
| kubora | kwangirika bitewe no kumara igihe |
| ishingiro | impamvu ifatika |
| imyanzuro | ibyemezo bifashwe nyuma y'ikiganiro |
| guteza imbere | gufasha gutera imbere |
Ikiganiro cyari kigamije iki?
Igisubizo: Guhitamo ibiribwa n'ibinyobwa iduka ry'ishuri rizajya rigurisha.
Habimana yashyigikiraga iki, kandi kubera iki?
Igisubizo: Ibinyobwa biryohereye n'ibisuguti, kuko abanyeshuri babikunda kandi hanze bihenda.
Keza yatanze izihe mpamvu?
Igisubizo: Isukari nyinshi yangiza amenyo, igatera umubyibuho ukabije kandi ishobora gutera diyabete.
Madamu Uwimana yakemuye ate ikibazo Gatete yabajije?
Igisubizo: Yagiriye inama iduka yo kugura imbuto ku babyeyi bazihinga hafi y'ishuri, bakazizana buri gitondo.
Vuga imyanzuro ibiri yafashwe.
Igisubizo: Kugurisha amazi, amata n'imbuto buri munsi; kugurisha ibinyobwa biryohereye rimwe mu cyumweru (n'indi).
Ni izihe nteruro zigaragaza ikinyabupfura muri iki kiganiro?
Igisubizo: "Ndasaba ijambo"; "Ndumvise igitekerezo cya Habimana, ariko sinemeranya na cyo"; "Numvise impamvu zanyu, kandi mbona zifite ishingiro"; "Murakoze mwese".
Kungurana ibitekerezo ni ukuganira ku nsanganyamatsiko runaka, buri wese atanga ibitekerezo bye kandi yakira iby'abandi, kugira ngo mugere ku mwanzuro cyangwa mwunguke ubumenyi.
Gereranya izi nteruro: "Imineke yeze; ni iyo kurya." na "Isukari yera ntikwiye kuribwa ari nyinshi." Inshinga kwera iri muri zombi. Yandikwa kimwe kandi ivugwa kimwe, ariko inyito zayo nta ho zihuriye: iya mbere ni ukugera igihe cyo gusarurwa cyangwa kuribwa; iya kabiri ni ukugira ibara ry'umweru.
Imvugwakimwe ni amagambo yandikwa kimwe kandi akavugwa kimwe rwose (ubutinde n'amasaku ari bimwe), ariko akagira inyito zitandukanye zidafitanye isano. Ni amagambo abiri atandukanye, ahuje gusa imyandikire n'imivugire.
| Ijambo | Inyito ya mbere | Inyito ya kabiri |
|---|---|---|
| kwera | kugera igihe cyo gusarurwa (ibigori byeze) | kugira ibara ry'umweru (umwenda wera) |
| imbata | inyoni yo mu rugo yoga mu mazi, ifite umunwa mugari | igishushanyo cy'uko umwandiko uteye (imbata y'umwandiko ntekerezo) |
| inka | itungo ritanga amata | utubuto bakinisha igisoro |
Ntukitiranye: imvugwakimwe ni amagambo atandukanye avugwa kimwe (kwera: gusarurwa / umweru); impuzanyito ni amagambo atandukanye afite inyito imwe (indwara / uburwayi). Mu isomo rikurikira uziga n'impuzashusho n'ingwizanyito.
Tip
Uko wabyibuka: inyito y'imvugwakimwe igaragazwa n'interuro irimo. Iyo usobanura ijambo nk'iryo, buri gihe tanga interuro irigaragaza: "Ibigori byeze" / "Ishati yera".
Tanga inyito ebyiri z'inshinga "kwera", ukoreshe buri nyito mu nteruro.
Igisubizo: Ibishyimbo byeze, turabisarura. / Yambaye ishati yera.
"Mwarimu yadusabye gukora imbata mbere yo kwandika." Imbata hano isobanura iki?
Igisubizo: Igishushanyo cy'uko umwandiko uzaba uteye.
Ni irihe tegeko ry'ikiganiro Habimana yubahirije igihe yavugaga ati: "Numvise impamvu zanyu, kandi mbona zifite ishingiro"?
Igisubizo: Kwemera guhindura igitekerezo iyo wumvise impamvu ifatika.
Mu matsinda ya batanu, mungurane ibitekerezo kuri iki kibazo: "Ese abanyeshuri bakwiye kwemererwa kuzana telefone ku ishuri?" Mutore umuyobozi w'ikiganiro n'umwanditsi. Nyuma y'iminota cumi n'itanu, umwanditsi ageze ku ishuri ryose imyanzuro yanyu. Nyuma, buri wese avuge itegeko rimwe ry'ikiganiro yubahirije n'irindi agomba kunoza.
Ibyo wize
Sources and credits
Ikiganiro "Tunywe iki, turye iki ku ishuri?" n'inyigisho zo kungurana ibitekerezo n'iz'imvugwakimwe byanditswe na Ganzaa.
Imyitozo yo muri iri somo n'ibibazo by'isuzuma byanditswe na Ganzaa.
