Shughuli za Kilimo na Ufugaji
Senior 2 · Kiswahili
Shughuli za Kilimo na Ufugaji
Lesson 4 of 4
25 min
Kabla ya vitabu, jamii za Afrika zilifundisha watoto kwa hadithi. Hadithi nyingi za wanyama hueleza chanzo cha jambo fulani: kwa nini mbwa hubweka, kwa nini kuku huchakura ardhi. Hadithi hizi huitwa hadithi za kueleza chanzo (why-stories).
Katika somo hili utasoma hadithi moja fupi, utaisimulia kwa mdomo, na utaandika hadithi yako mwenyewe. Pia utaona jinsi sarufi ya mada hii (ngeli ya A-WA, vitenzi vya silabi moja na wakati wa mazoea) inavyotumiwa katika hadithi halisi.
Mbuzi, Mbwa na Ng'ombe walikuwa marafiki wa karibu sana. Siku moja walisafiri kwa teksi.
Walipofika mwisho wa safari yao, dereva aliwaomba walipe nauli zao. Ng'ombe alilipa nauli yake.
Mbwa alilipa zaidi kidogo kwa sababu hakuwa na pesa kamili.
Dereva alipokuwa karibu kumpa Mbwa chenji yake, Mbuzi alitoroka bila kulipa chochote.
Dereva alikasirika sana. Aliondoka bila kumrudishia Mbwa chenji yake.
Hiyo ndiyo sababu hadi leo Mbwa hukimbiza magari ili achungulie ndani kuona kama atampata dereva mwenye chenji yake.
Mbuzi hukimbia anaposikia mlio wa gari. Anaogopa atakamatwa kwa kutolipa nauli.
Na Ng'ombe hababaiki gari likiwa linakuja. Ng'ombe huvuka barabara bila wasiwasi kwa sababu anajua alilipa nauli yake yote.
Hadithi ya Fabian Wakholi, imetafsiriwa kwa Kiswahili na Brigid Simiyu (African Storybook, CC BY 3.0). Ganzaa imebadilisha maneno machache; tazama “Sources and credits”.
| Neno | Maana kwa Kiswahili | English |
|---|---|---|
| nauli | fedha za kulipia safari | fare |
| dereva | mtu anayeendesha gari | driver |
| chenji | fedha zinazorudishwa unapolipa zaidi ya bei | change |
| pesa kamili | kiasi halisi kinachotakiwa | exact money |
| kutoroka | kukimbia kwa siri | to run away |
| kukasirika | kupata hasira | to get angry |
| kuchungulia | kuangalia ndani kwa haraka au kwa kujificha | to peep |
| mlio | sauti ya kitu (gari, ndege, simu) | sound |
| kubabaika | kuwa na hofu na kukosa utulivu | to panic, be flustered |
| wasiwasi | hofu isiyo na utulivu | worry |
Tip
Jinsi ya kusimulia hadithi vizuri: anza kwa fomula ya jadi. Msimulizi: “Hadithi, hadithi!” Wasikilizaji: “Hadithi njoo, uongo njoo, utamu kolea!”
Kisha tumia viunganishi: Hapo zamani za kale… Siku moja… Kisha… Baadaye… Mwishowe… Tangu siku hiyo… Badilisha sauti kwa kila mhusika, watazame wasikilizaji, na umalize kwa funzo.
Jibu: Anatafuta dereva ambaye hakumrudishia chenji yake.
Jibu: Ng'ombe. Alilipa nauli yake yote, kwa hiyo hana hofu anapovuka barabara.
Jibu: Mbwa hukimbiza magari. Mbuzi hukimbia anaposikia mlio wa gari. Ng'ombe huvuka barabara bila wasiwasi.
Muhtasari (summary)
Sources and credits
Hadithi:Mbuzi, Mbwa na Ng'ombe (kwa Kiingereza: Goat, Dog and Cow), imeandikwa na Fabian Wakholi, michoro ya Marleen Visser na Ingrid Schechter, tafsiri ya Kiswahili ya Brigid Simiyu. Imechapishwa na African Storybook na kupatikana kupitia Storybooks Rwanda, leseni CC BY 3.0. Ganzaa imebadilisha maneno mawili (“pesa taslimu” → “pesa kamili”; “alipokaribia kumpa” → “alipokuwa karibu kumpa”) (adapted by Ganzaa). Michoro haikutumiwa.
Msamiati, uchambuzi, maelezo ya sarufi, hadithi ya mfano “Kwa nini paka hupenda kukaa jikoni”, mazoezi na maswali ya tathmini: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa).
