Uongozi na Ngazi za Utawala
Senior 1 · Kiswahili
Uongozi na Ngazi za Utawala
Lesson 2 of 4
20 min
Unapohitaji kitambulisho cha taifa, cheti au msaada kuhusu ardhi, mara nyingi unaenda ofisi ya tarafa. Ofisi hii iko karibu na wananchi. Ukifika huko, lazima uweze kuuliza: Ofisi hii iko wapi? Nimwone nani?
Katika somo hili utasoma mazungumzo ya wanafunzi wawili kwenye ofisi ya tarafa, utasoma ubao wa matangazo wa huduma, na utajifunza kuuliza mahali kwa kutumia wapi.
In English: services at the sector office, and asking “where?” with wapi.
Ni Jumatatu asubuhi. Keza na mdogo wake Mugisha wanafika kwenye ofisi ya Tarafa ya Rugendo. Keza ana umri wa miaka kumi na sita, na anataka kuomba kitambulisho cha taifa.
Keza: Habari za asubuhi, mzee.
Mlinzi: Nzuri, binti yangu. Karibuni. Mnatafuta huduma gani?
Keza: Ninataka kuomba kitambulisho cha taifa. Ofisi ya vitambulisho iko wapi?
Mlinzi: Iko ghorofa ya chini, chumba namba tatu, upande wa kushoto.
Mugisha: Na ubao wa matangazo uko wapi? Mwalimu wetu anataka tuandike huduma za tarafa.
Mlinzi: Uko pale, karibu na mlango mkubwa.
Keza anaingia chumba namba tatu. Mugisha anasoma ubao wa matangazo.
Afisa: Karibu, binti. Una cheti cha kuzaliwa?
Keza: Ndiyo, hiki hapa.
Afisa: Vizuri. Jaza fomu hii, kisha nenda chumba namba nne. Huko utapigwa picha. Unaishi wapi?
Keza: Ninaishi katika Kijiji cha Gisiza, Kata ya Rebero.
Afisa: Sawa. Kitambulisho chako kitakuwa tayari baada ya wiki chache. Tutakupigia simu.
Keza: Asante sana. Siku njema!
OFISI YA TARAFA YA RUGENDO: HUDUMA ZINAZOTOLEWA HAPA
- Vitambulisho vya taifa
- Vyeti vya kuzaliwa, vya ndoa na vya kifo
- Ndoa za kiserikali
- Usajili wa ardhi
- Bima ya afya ya jamii (Mutuelle de Santé)
- Kusikiliza malalamiko ya wananchi: kila Jumanne na Alhamisi
Saa za kazi: Jumatatu hadi Ijumaa, saa mbili asubuhi hadi saa kumi na moja jioni.
Mazungumzo na ubao wa matangazo: Imeandikwa na Ganzaa. Tarafa, kata, kijiji na watu ni wa kubuni. Huduma halisi za tarafa yako zinaweza kutofautiana kidogo.
| Neno | Maana kwa Kiswahili | English |
|---|---|---|
| ofisi | chumba au jengo la kazi | office |
| huduma | msaada unaotolewa kwa watu | service |
| afisa (maafisa) | mfanyakazi wa ofisi ya serikali | officer |
| mlinzi (walinzi) | mtu anayelinda mlango au jengo | guard |
| kitambulisho cha taifa | kadi inayoonyesha wewe ni nani | national ID card |
| cheti (vyeti) | karatasi rasmi inayothibitisha jambo | certificate |
| kuzaliwa | kuja duniani | to be born; birth |
| kujaza fomu | kuandika habari zako kwenye fomu | to fill in a form |
| kupigwa picha | kupigiwa picha na mtu mwingine | to be photographed |
| malalamiko | maneno ya kueleza tatizo | complaints |
| ubao wa matangazo | ubao wa kubandika habari | notice board |
| ghorofa | sakafu moja ya jengo refu | floor, storey |
| saa za kazi | wakati ofisi iko wazi | working hours |
Saa za Kiswahili: tunaanza kuhesabu saa jua linapochomoza (saa 12 asubuhi ya Kiingereza). Kwa hiyo saa mbili asubuhi ni 8:00 a.m., na saa kumi na moja jioni ni 5:00 p.m.
Wapi ni neno la kuuliza mahali (where?). Kwa kawaida linakuja baada ya kitenzi, mwishoni mwa swali.
Tunapouliza mtu au kitu kiko mahali gani, tunatumia -ko (is, are: location). Kiambishi kilicho mbele ya -ko hufuata ngeli ya nomino:
| Ngeli | Swali | Jibu |
|---|---|---|
| A-WA | Afisa yuko wapi? Maafisa wako wapi? | Yuko ofisini. Wako mkutanoni. |
| I-ZI | Ofisi iko wapi? Ofisi ziko wapi? | Iko ghorofa ya kwanza. Ziko ghorofa ya kwanza. |
| KI-VI | Choo kiko wapi? Vyoo viko wapi? | Kiko nje. Viko nje. |
| U-I | Mlango uko wapi? Milango iko wapi? | Uko mbele. Iko mbele. |
Katika majibu tunatumia maneno ya mahali uliyojifunza: hapa, pale, kule, mbele ya, nyuma ya, karibu na, mbali na, juu ya, chini ya.
Grammar note: in “Maafisa wako wapi?”, wako means “they are (located)”, not “your”. The prefix before -ko agrees with the noun.
Swali: Uliza swali lenye “wapi” kwa jibu hili: Bendera ziko mbele ya ofisi.
Jibu: Bendera ziko wapi? Bendera ni nomino ya I-ZI, na hapa iko katika wingi (ziko). Tunaondoa mahali (mbele ya ofisi) na kuweka wapi mwishoni.
Tip
Kidokezo: Weka wapi mwishoni: Ofisi iko wapi? Usiseme “Wapi ofisi iko?”.
Kumbuka jozi hizi: yuko na wako (watu), iko na ziko (I-ZI), kiko na viko (KI-VI), uko na iko (U-I).
Jibu: Anataka kuomba kitambulisho cha taifa.
Jibu: Iko ghorofa ya chini, chumba namba tatu, upande wa kushoto.
Jibu: Jumatatu hadi Ijumaa, saa mbili asubuhi hadi saa kumi na moja jioni (8:00 a.m. hadi 5:00 p.m.).
Jibu: (a) yuko (b) viko (c) iko
Jibu: Mnaenda wapi?
Jibu: Chumba namba nne kiko wapi?
Mfano wa jibu:
Mwananchi: Habari za mchana, dada.
Mlinzi: Nzuri, kaka. Karibu. Unatafuta nini?
Mwananchi: Ofisi ya usajili wa ardhi iko wapi, tafadhali?
Mlinzi: Iko ghorofa ya kwanza, chumba namba saba.
Mwananchi: Na afisa wa ardhi yuko wapi leo?
Mlinzi: Yuko ofisini kwake mpaka saa nane mchana.
Mwananchi: Asante sana.
Mlinzi: Karibu tena.
Muhtasari (summary)
Sources and credits
Maandishi yote ya somo hili (mazungumzo, ubao wa matangazo, msamiati, maelezo ya sarufi, mazoezi na maswali ya tathmini): Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa). Hakuna chanzo cha nje kilichotumiwa.
