Mazingira ya Hospitalini
Senior 1 · Kiswahili
Mazingira ya Hospitalini
Lesson 1 of 4
25 min
Siku moja wewe au mtu wa familia yako ataugua. Ukiweza kueleza kwa Kiswahili mahali panapouma na jinsi unavyojisikia, muuguzi au daktari atakuelewa haraka na kukupa matibabu sahihi.
Katika somo hili utasoma habari ya Mugisha katika kituo cha afya, utajifunza majina ya watu, mahali, vifaa na huduma za hospitalini, na utajifunza kueleza maumivu: Kichwa kinaniuma. Nina homa.
In English: services, people and equipment at a health centre, and how to say where it hurts.
Jumatatu asubuhi, Mugisha aliamka mgonjwa. Alikuwa na homa kali, na kichwa kilimuuma sana. Mama yake alimpeleka kwenye kituo cha afya cha kijiji chao.
Kwanza walikwenda mapokezi. Mama alionyesha kadi ya bima ya afya ya jamii (Mutuelle de Santé), na mhudumu wa mapokezi aliandika jina la Mugisha. Kisha muuguzi alimpima Mugisha uzito kwa mizani na joto kwa kipimajoto. Joto lake lilikuwa nyuzi 39, juu sana kuliko kawaida.
Muuguzi: Pole, Mugisha. Unajisikiaje?
Mugisha: Kichwa kinaniuma, na mwili wote unauma. Pia ninasikia baridi.
Muuguzi: Ulianza kuumwa lini?
Mugisha: Jana usiku.
Muuguzi: Je, unalala chini ya chandarua?
Mugisha: Hapana. Chandarua changu kilichanika mwezi uliopita.
Muuguzi: Basi tutapima damu yako maabarani, tuone kama una malaria.
Baada ya dakika ishirini, majibu ya maabara yalionyesha kwamba Mugisha alikuwa na malaria. Muuguzi aliandika dawa, na mfamasia alimpa vidonge. Mfamasia alisema: “Meza vidonge hivi asubuhi na jioni kwa siku tatu, kama nilivyokuonyesha. Kunywa maji mengi, na umalize dawa zote hata ukijisikia vizuri.”
Muuguzi aliongeza: “Kama homa haitapungua baada ya siku mbili, rudi hapa. Ugonjwa ukiwa mkubwa, tutakupeleka hospitali ya wilaya, ambako kuna madaktari.” Mugisha na mama yake walishukuru na kurudi nyumbani. Njiani, mama alinunua chandarua kipya.
Habari hii: Imeandikwa na Ganzaa. Watu ni wa kubuni. Somo hili halitoi ushauri wa matibabu: ukiugua, mwone mhudumu wa afya.
| Neno | Maana kwa Kiswahili | English |
|---|---|---|
| mgonjwa (wagonjwa) | mtu mwenye ugonjwa | patient, sick person |
| muuguzi (wauguzi) | mhudumu anayewatunza wagonjwa | nurse |
| daktari (madaktari) | mtaalamu wa kuchunguza na kutibu magonjwa | doctor |
| mfamasia | mtaalamu wa dawa | pharmacist |
| mkunga (wakunga) | anayewasaidia wanawake kujifungua | midwife |
| mhudumu wa afya wa jamii | anayetoa huduma za afya kijijini | community health worker |
| kituo cha afya | mahali pa huduma za afya karibu na wananchi | health centre |
| mapokezi | mahali wageni hupokelewa kwanza | reception |
| maabara | chumba cha kupima damu na vitu vingine | laboratory |
| famasia (duka la dawa) | mahali pa kupata dawa | pharmacy |
| wodi | chumba chenye vitanda vya wagonjwa | ward |
| Neno | English | Neno | English |
|---|---|---|---|
| kipimajoto | thermometer | kupima | to test, to measure |
| mizani | weighing scale | kuchunguza | to examine |
| sindano | needle; injection | kutibu; matibabu | to treat; treatment |
| vidonge | tablets | chanjo | vaccination |
| bendeji | bandage | kulazwa | to be admitted |
| glavu | gloves | kuruhusiwa | to be discharged |
| chandarua (vyandarua) | mosquito net | bima ya afya | health insurance |
| gari la wagonjwa | ambulance | dharura | emergency |
Mugisha alisema Kichwa kinaniuma (my head hurts me). Sehemu ya mwili ndiyo kiima, kwa hiyo kiambishi cha kwanza hufuata ngeli yake. Kiambishi -ni- kina maana ya me:
| Sehemu ya mwili (ngeli) | Sentensi |
|---|---|
| kichwa (KI-VI) | kinaniuma |
| tumbo (LI-YA) | linaniuma |
| jino (LI-YA); meno | linaniuma; yananiuma |
| mguu (U-I); miguu | unaniuma; inaniuma |
Tunaweza pia kusema: Ninaumwa na kichwa. Ninaumwa na tumbo. Na kwa mtu mwingine: Kichwa kinamuuma (it hurts him or her).
Nina homa (I have a fever). Nina kikohozi (a cough). Nina mafua (a cold). Ninasikia baridi (I feel cold). Ninajisikia vizuri (I feel well).
Pole! au Pole sana! (I'm sorry.) Mgonjwa hujibu: Asante. Tunamtakia: Upone haraka! (Get well soon!)
Language note: “-ni-” in kinaniuma means “me”. The first prefix agrees with the body part, not with the person.
Swali: Eleza kwa sentensi moja kwamba tumbo lako linauma, kisha kwamba miguu yako inauma.
Jibu: Tumbo linaniuma. (tumbo ni LI-YA: li-) Miguu inaniuma. (miguu ni wingi wa U-I: i-)
Tip
Kidokezo: Katika kituo cha afya, jibu maswali matatu ya muuguzi kwa uwazi: Nini kinakuuma? Ulianza kuumwa lini? Umeshatumia dawa gani?
Kwa sentensi za maumivu, anza na sehemu ya mwili: kichwa kinaniuma, tumbo linaniuma.
Jibu: Homa kali, maumivu ya kichwa na ya mwili wote, na kusikia baridi.
Jibu: Mizani (uzito) na kipimajoto (joto). Damu ilipimwa maabarani.
Jibu: Kwa sababu chandarua cha Mugisha kilichanika, na chandarua huzuia mbu wanaoeneza malaria.
Jibu: (a) linaniuma (b) yananiuma (c) unaniuma
Jibu: Pole sana! Upone haraka.
Mfano wa jibu: Muuguzi: Pole. Nini kinakuuma? Mgonjwa: Tumbo linaniuma, na kichwa pia kinaniuma. Muuguzi: Ulianza kuumwa lini? Mgonjwa: Leo asubuhi. Muuguzi: Una homa? Mgonjwa: Hapana, lakini ninasikia kichefuchefu.
Muhtasari (summary)
Sources and credits
Kusoma: habari “Mugisha katika kituo cha afya”, msamiati, maelezo ya lugha, mazoezi na maswali ya tathmini: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa).
Picha: Gikondo health center.jpg, Jacques NIYIGENA, Wikimedia Commons, leseni CC BY-SA 4.0.
This lesson adapts CC BY-SA material and is shared under CC BY-SA 4.0.
