Mazingira ya Shuleni
Senior 1 · Kiswahili
Mazingira ya Shuleni
Lesson 1 of 4
25 min
Unatumia saa nyingi za siku darasani. Ili kuzungumza kuhusu maisha ya shule kwa Kiswahili, unahitaji majina ya vitu vilivyo darasani na njia ya kusema kinachotokea sasa hivi.
Katika somo hili utasoma habari ya darasa la kidato cha kwanza, utajifunza msamiati wa darasani, na utajifunza wakati uliopo katika tungo yakinishi (affirmative sentences): ninasoma, unaandika, wanasikiliza.
In English: classroom vocabulary, and the present tense (“I am reading”, “they are listening”) in positive sentences.
Ni saa mbili asubuhi. Wanafunzi wa kidato cha kwanza B wako darasani. Darasa lao ni kubwa na safi. Mbele ya darasa kuna ubao mweusi.
Mwalimu wa Kiswahili, Bi. Uwimana, anaandika maneno mapya ubaoni kwa chaki. Wanafunzi wanakaa kwenye madawati yao. Wanasikiliza kwa makini.
Keza anasoma kitabu. Mugisha anaandika katika daftari lake kwa kalamu. Ishimwe anafuta kosa kwa kifutio. Mutesi anachora picha kwa penseli na rula.
Mwalimu anauliza swali: “Nani anajua maana ya neno shule?” Mugisha anainua mkono na kujibu. Wanafunzi wanapiga makofi.
Saa nne kengele inalia. Ni wakati wa mapumziko. Wanafunzi wanatoka nje. Wengine wanacheza mpira uwanjani, na wengine wanazungumza na rafiki zao.
Imeandikwa na Ganzaa.
In English: at 8 a.m. the S1 B class is listening to their Kiswahili teacher, who writes new words on the board. Each student is busy with something. At 10 a.m. the bell rings for break.
| Neno (umoja, wingi) | Maana kwa Kiswahili | English |
|---|---|---|
| darasa, madarasa | chumba cha kusomea shuleni | classroom |
| ubao, mbao | mahali mwalimu anapoandika mbele ya darasa | blackboard |
| chaki | kitu cheupe cha kuandikia ubaoni | chalk |
| dawati, madawati | meza ya mwanafunzi | desk |
| kiti, viti | kitu cha kukalia | chair |
| kitabu, vitabu | kurasa nyingi zilizounganishwa za kusoma | book |
| daftari, madaftari | kitabu cha kuandikia | exercise book |
| kalamu, penseli | vitu vya kuandikia | pen, pencil |
| kifutio, vifutio | kitu cha kufutia makosa ya penseli | eraser |
| rula | kipimo cha kuchorea mistari | ruler |
| mkoba, mikoba | mfuko wa kubebea vitabu | school bag |
| kengele | kitu kinacholia kuonyesha wakati | bell |
| mapumziko | muda mfupi wa kupumzika | break |
| uwanja | eneo la kuchezea | playground, sports field |
Vitenzi vya darasani: kusoma (read), kuandika (write), kusikiliza (listen), kuuliza (ask), kujibu (answer), kufuta (erase), kuchora (draw), kuinua mkono (raise a hand), kupiga makofi (clap).
Wakati uliopo (present tense) unaonyesha kitendo kinachotokea sasa. Tungo yakinishi ni sentensi ya kukubali (affirmative), yaani isiyo na “si” au “ha-”.
Kitenzi cha wakati uliopo kina sehemu tatu:
kiambishi cha nafsi + -na- + mzizi wa kitenzi
Mfano: ni + na + soma = ninasoma (I am reading).
| Nafsi | kusoma | kuandika | kusikiliza |
|---|---|---|---|
| mimi | ninasoma | ninaandika | ninasikiliza |
| wewe | unasoma | unaandika | unasikiliza |
| yeye | anasoma | anaandika | anasikiliza |
| sisi | tunasoma | tunaandika | tunasikiliza |
| ninyi | mnasoma | mnaandika | mnasikiliza |
| wao | wanasoma | wanaandika | wanasikiliza |
Mzizi ni kitenzi bila ku-: kusoma → soma, kuandika → andika. Lakini vitenzi vya silabi moja (kula, kunywa, kuja) hubaki na ku-: ninakula, anakunywa, wanakuja.
Grammar note: Kiswahili puts the person and the tense inside the verb. “Anasoma” is one word but means “he (or she) is reading”.
Ninapenda kusoma.
Nimsomee nani?
Mdogo wangu amelala.
Nimsomee nani?
Mama na bibi wana kazi.
Nimsomee nani?
Baba na babu wana kazi.
Nimsomee nani? Nijisomee mwenyewe!
Hadithi ya Letta Machoga, tafsiri ya Kiswahili ya Monica Shank Lauwo na Lauwo George (African Storybook, CC BY 3.0).
Angalia Ninapenda: ni- (mimi) + -na- (sasa) + penda. (Nimsomee nani? = Whom shall I read to? Nijisomee mwenyewe! = I will read to myself!)
Swali: Jaza kitenzi katika wakati uliopo: Wanafunzi ___ (kusikiliza) mwalimu.
Jibu: Wanafunzi wanasikiliza mwalimu. Wanafunzi ni wao, kwa hiyo kiambishi ni wa-; wakati uliopo ni -na-; mzizi ni sikiliza: wa-na-sikiliza.
Tip
Kanuni ya wakati uliopo: NAFSI + NA + KITENZI.
ni-na-soma, u-na-soma, a-na-soma, tu-na-soma, m-na-soma, wa-na-soma.
Ukiona -na- baada ya kiambishi cha nafsi, kitendo kinatokea sasa.
Jibu: Anaandika ubaoni kwa chaki.
Jibu: Wengine wanacheza mpira uwanjani, na wengine wanazungumza na rafiki zao.
Jibu: (a) tunajifunza (b) anauliza (c) mnachora.
Jibu: Wanafunzi wanainua mikono.
Jibu: Ninasoma kitabu.
Mfano wa jibu: Mwalimu anaandika ubaoni. Mimi ninasikiliza. Rafiki yangu anasoma kitabu. Wanafunzi wawili wanazungumza. Sisi sote tunajifunza Kiswahili.
Muhtasari (summary)
Sources and credits
Kusoma: “Darasa la kidato cha kwanza B”: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa).
Hadithi: Ninapenda kusoma! (kwa Kiingereza: I like to read), imeandikwa na Letta Machoga, michoro ya Wiehan de Jager, tafsiri ya Kiswahili ya Monica Shank Lauwo na Lauwo George. Imechapishwa na African Storybook na kupatikana kupitia Storybooks Rwanda, leseni CC BY 3.0. Maandishi yametumiwa kamili bila kubadilishwa. Michoro haikutumiwa.
Picha: Reading wikipedia in classroom in Rwanda 2023 01325.jpg, Rumuri Rutazima, Wikimedia Commons, leseni CC BY 4.0.
Msamiati, maelezo ya sarufi, mazoezi na maswali ya tathmini: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa).
