Maamkizi na Utambulisho
Senior 1 · Kiswahili
Maamkizi na Utambulisho
Lesson 3 of 4
25 min
Siku ya kwanza katika shule mpya, katika mkutano au katika safari, mara nyingi utaombwa kujitambulisha (to introduce yourself): kusema jina lako, umri wako, unakotoka, unakoishi na unachofanya. Pia utahitaji kuwatambulisha wengine, kama rafiki au mgeni.
Katika somo hili utasoma mazungumzo ya darasani, utajifunza msamiati wa utambulisho, na utatumia vitenzi kuwa (to be) na kuwa na (to have).
In English: how to say your name, age, home town, where you live and what you do, and how to introduce someone else, using “ni” (is, am, are) and “nina” (I have).
Ni siku ya kwanza ya mwaka wa shule. Wanafunzi wapya wamekaa darasani. Mwalimu anaingia.
MWALIMU: Habari za asubuhi, wanafunzi. Mimi ni mwalimu wenu wa Kiswahili. Jina langu ni Joseph Habimana. Ninatoka Wilaya ya Huye, lakini ninaishi hapa Kigali. Nina miaka thelathini na mitano. Sasa kila mmoja ajitambulishe.
KEZA: Jina langu ni Keza Uwase. Nina miaka kumi na mitatu. Ninatoka Musanze, na ninaishi Kicukiro pamoja na shangazi yangu. Mimi ni mwanafunzi wa kidato cha kwanza. Ninapenda kusoma hadithi.
MWALIMU: Asante, Keza. Karibu. Na wewe je?
ISHIMWE: Mimi ninaitwa Ishimwe Eric. Nina miaka kumi na minne. Baba yangu ni dereva, na mama yangu ni muuguzi. Sina kaka, lakini nina dada wawili.
MWALIMU: Vizuri sana. Keza, tafadhali mtambulishe mwanafunzi aliyekaa karibu nawe.
KEZA: Huyu ni rafiki yangu, Mutesi. Yeye ni mwanafunzi mpya kama mimi. Ana miaka kumi na mitatu. Anatoka Rubavu. Wazazi wake ni wakulima.
MUTESI: Nimefurahi kukutana nanyi.
WANAFUNZI WOTE: Karibu, Mutesi!
Imeandikwa na Ganzaa.
In English: on the first day of S1 the Kiswahili teacher introduces himself; Keza and Ishimwe introduce themselves, and Keza introduces her new friend Mutesi.
| Neno | Maana kwa Kiswahili | English |
|---|---|---|
| kujitambulisha | kusema wewe ni nani | to introduce yourself |
| kumtambulisha mtu | kuwaeleza wengine mtu fulani ni nani | to introduce someone |
| jina | neno ambalo mtu huitwa | name |
| umri | idadi ya miaka ya mtu | age |
| kutoka | kuwa na asili ya mahali fulani | to come from |
| kuishi | kukaa mahali kila siku | to live |
| makazi | mahali mtu anapoishi | home, residence |
| kazi | anachofanya mtu ili kupata riziki | job, work |
| kidato | darasa la shule ya sekondari | form (S1 = kidato cha kwanza) |
| huyu | mtu huyu aliye karibu | this (person) |
| dereva, muuguzi, mkulima | kazi za watu | driver, nurse, farmer |
| Nimefurahi kukutana nawe | maneno ya adabu | Pleased to meet you |
| Swali | Jibu |
|---|---|
| Unaitwa nani? (Jina lako ni nani?) | Ninaitwa Keza. (Jina langu ni Keza.) |
| Una miaka mingapi? | Nina miaka kumi na mitatu. |
| Unatoka wapi? | Ninatoka Musanze. |
| Unaishi wapi? | Ninaishi Kicukiro. |
| Unafanya kazi gani? | Mimi ni mwanafunzi. |
Umri: neno miaka hubadilisha namba 1 hadi 5 na 8: mwaka mmoja, miaka miwili, mitatu, minne, mitano, minane. Namba sita, saba, tisa, kumi hazibadiliki: miaka kumi na sita.
Katika wakati uliopo, kitenzi kuwa (to be) huwa ni kwa nafsi zote. Ukanushi wake ni si.
| Umoja | Wingi |
|---|---|
| Mimi ni mwanafunzi. | Sisi ni wanafunzi. |
| Wewe ni mwalimu. | Ninyi ni walimu. |
| Yeye ni dereva. | Wao ni madereva. |
| Mimi si mwalimu. | Sisi si walimu. |
Kwa wakati uliopita na ujao, tunatumia -kuwa: Mwaka jana nilikuwa mwanafunzi wa shule ya msingi. Mwaka ujao nitakuwa katika kidato cha pili.
Kuwa na maana yake ni “to have”. Katika wakati uliopo tunaunganisha kiambishi cha nafsi na -na:
| Kiwakilishi | Kukubali | Kukanusha |
|---|---|---|
| mimi | nina | sina |
| wewe | una | huna |
| yeye | ana | hana |
| sisi | tuna | hatuna |
| ninyi | mna | hamna |
| wao | wana | hawana |
Mifano: Nina miaka kumi na mitatu. Keza ana rafiki mpya. Hatuna mtihani leo. Wazazi wa Mutesi wana shamba.
Grammar note: for age, Kiswahili uses “have”, just like Kinyarwanda (mfite imyaka...) and French (j'ai ... ans). Say “Nina miaka kumi na mitatu”, never “Mimi ni miaka kumi na mitatu”.
Swali: Andika sentensi hii katika wingi: Mimi ni mwanafunzi, na nina daftari.
Jibu: Sisi ni wanafunzi, na tuna madaftari. Ni haibadiliki; mwanafunzi inakuwa wanafunzi; nina (mimi) inakuwa tuna (sisi); daftari inakuwa madaftari.
Tip
Kumbuka hivi: Kazi ni ni: Mimi ni mwanafunzi. Umri ni nina: Nina miaka kumi na minne.
Ukanushi: ni → si; nina → sina, una → huna, ana → hana.
Jibu: Ana miaka kumi na mitatu; anaishi Kicukiro pamoja na shangazi yake.
Jibu: Hapana, hana kaka. Ana dada wawili.
Jibu: (a) Sina kalamu. (b) Yeye si daktari. (c) Hatuna mtihani leo.
Jibu: Ninyi mna rafiki wapya.
Jibu: (a) Unaitwa nani? (b) Una miaka mingapi? (c) Unatoka wapi?
Mfano wa jibu: Jina langu ni Gatete Olivier. Nina miaka kumi na minne. Ninatoka Wilaya ya Nyanza, lakini ninaishi Kigali. Baba yangu ni mkulima, na mama yangu ni mfanyabiashara. Nina kaka mmoja na dada mmoja. Ninapenda kucheza mpira wa miguu.
Mfano wa jibu: “Huyu ni rafiki yangu, Byiringiro. Ana miaka kumi na mitatu. Anatoka Rusizi, na anaishi Remera. Anapenda muziki.”
Muhtasari (summary)
Sources and credits
Kusoma: “Siku ya kwanza katika kidato cha kwanza”: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa).
Picha: Reading wikipedia in classroom in Rwanda 2023 007.jpg, Rumuri Rutazima, Wikimedia Commons, leseni CC BY 4.0.
Msamiati, maelezo ya sarufi, mazoezi na maswali ya tathmini: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa).
