Mazingira ya Shuleni
Senior 1 · Kiswahili
Mazingira ya Shuleni
Lesson 2 of 4
25 min
Mgeni akifika shuleni kwenu na kuuliza “Ofisi iko wapi?”, utamwelekeaje? Unahitaji majina ya mahali pa shule na maneno yanayoonyesha mahali kitu kilipo: juu ya, chini ya, mbele ya, nyuma ya, karibu na, mbali na. Maneno haya huitwa vihusishi (prepositions).
In English: names of places in a school, and the prepositions of place (on, under, in front of, behind, near, far from, between, inside, outside).
Mutesi ni mwanafunzi mpya. Asubuhi anamwuliza Mugisha:
MUTESI: Samahani, Mugisha. Ofisi ya mkuu wa shule iko wapi?
MUGISHA: Iko pale, karibu na lango kuu. Twende, nitakuonyesha shule yetu yote.
Wanatembea pamoja. Mugisha anaeleza:
“Hii ni shule yetu. Katikati ya shule kuna bendera ya taifa. Mbele ya bendera kuna uwanja mdogo; kila Jumatatu asubuhi wanafunzi wote wanakusanyika hapa. Madarasa yetu yako nyuma ya ofisi. Darasa letu ni la tatu kutoka kushoto.
Maktaba iko karibu na darasa letu. Ndani ya maktaba kuna vitabu vingi juu ya rafu. Mkutubi yuko ndani sasa. Kantini iko mbali na madarasa, nyuma ya bustani ya shule. Chini ya mti mkubwa kuna viti; tunakaa hapo wakati wa mapumziko. Uwanja wa mpira uko nje ya ukuta wa shule.”
Darasani, Mugisha anamwonyesha Mutesi dawati lake: “Dawati lako liko katikati ya dawati langu na la Keza. Meza ya mwalimu iko mbele ya ubao. Chini ya dawati lako kuna nafasi ya mkoba.”
MUTESI: Asante sana, Mugisha. Sasa ninaijua shule yetu!
Imeandikwa na Ganzaa.
In English: Mugisha shows Mutesi around: the office by the main gate, the flag in the middle, the library near their classroom, the canteen far from the classrooms, and her desk between his and Keza's.
| Neno | Maana kwa Kiswahili | English |
|---|---|---|
| ofisi ya mkuu wa shule | chumba cha kazi cha kiongozi wa shule | head teacher's office |
| lango kuu | mlango mkubwa wa kuingilia shuleni | main gate |
| bendera ya taifa | kitambaa chenye rangi za nchi | national flag |
| maktaba | chumba chenye vitabu vya kusoma na kuazima | library |
| rafu | ubao wa kuwekea vitabu ukutani | shelf |
| kantini | mahali pa kununua chakula na vinywaji | canteen |
| bustani | shamba dogo la maua au mboga | garden |
| jengo, majengo | nyumba kubwa | building |
| ukuta, kuta | upande wa nyumba au uzio wa mawe | wall |
| choo, vyoo | mahali pa kujisaidia | toilet |
| bweni, mabweni | nyumba ya kulala wanafunzi | dormitory |
| kushoto, kulia | pande mbili za mwili | left, right |
Kihusishi (preposition) ni neno linaloonyesha uhusiano kati ya vitu viwili, kwa mfano mahali kitu kilipo.
| Kihusishi | English | Mfano |
|---|---|---|
| juu ya | on, above | Kitabu kiko juu ya meza. |
| chini ya | under, below | Mkoba uko chini ya dawati. |
| mbele ya | in front of | Meza ya mwalimu iko mbele ya ubao. |
| nyuma ya | behind | Kantini iko nyuma ya bustani. |
| ndani ya | inside | Vitabu viko ndani ya maktaba. |
| nje ya | outside | Uwanja uko nje ya ukuta. |
| katikati ya | in the middle of, between | Bendera iko katikati ya shule. |
| karibu na | near | Maktaba iko karibu na darasa letu. |
| mbali na | far from | Kantini iko mbali na madarasa. |
Angalia: vihusishi vingi huishia kwa ya, lakini karibu na mbali huchukua na: karibu na, mbali na.
Utajifunza maneno mengine kama kiko, liko, uko utakapojifunza ngeli za majina (noun classes) katika mada zijazo.
Tukiongeza -ni mwishoni mwa jina, tunapata mahali: darasa → darasani (in the classroom), ofisi → ofisini, uwanja → uwanjani, ubao → ubaoni, maktaba → maktabani.
Swali: Soma tena habari ya Mutesi, kisha jibu: Meza ya mwalimu iko wapi?
Jibu: Meza ya mwalimu iko mbele ya ubao. Tunajibu kwa sentensi kamili: jina + iko + kihusishi + mahali.
Tip
Kumbuka hivi: Karibu NA, mbali NA; vingine vyote YA.
Jozi za kinyume (opposites): juu ya ↔ chini ya; mbele ya ↔ nyuma ya; ndani ya ↔ nje ya; karibu na ↔ mbali na.
Ukisahau neno la mahali, tumia kuna: Chini ya meza kuna mkoba.
Jibu: Iko katikati ya shule.
Jibu: Liko katikati ya dawati la Mugisha na la Keza.
Jibu: (a) mbali na (b) chini ya (c) karibu na.
Jibu: Uwanja uko ndani ya ukuta.
Jibu: (a) ofisini (b) maktabani (c) darasani.
Jibu: (a) yuko, kwa sababu mwalimu ni mtu. (b) iko.
Mfano wa jibu: Ofisi iko karibu na lango kuu. Maktaba iko nyuma ya ofisi. Darasa letu liko katikati ya madarasa mengine. Vyoo viko mbali na madarasa. Uwanja uko nje ya ukuta. Mbele ya ofisi kuna bendera ya taifa.
Muhtasari (summary)
Sources and credits
Kusoma: “Mutesi anaonyeshwa shule”: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa).
Somo hili lote, yaani habari, msamiati, maelezo ya sarufi, mazoezi na maswali ya tathmini: Imeandikwa na Ganzaa (Written by Ganzaa). Hakuna chanzo cha nje kilichotumiwa.
