Utalii katika Maendeleo
Senior 3 · Kiswahili
Utalii katika Maendeleo
Lesson 4 of 4
25 min
Katika masomo matatu yaliyopita ulijifunza msamiati wa huduma na vivutio vya utalii, na sarufi ya maswali (-pi), ya kuunganisha habari (-amba-) na ya maelekezo (amri na maombi). Sasa utatumia yote kwa pamoja: utasikiliza tangazo la redio, utaigiza mazungumzo, utatoa hotuba fupi kuhusu kivutio cha wilaya yako, na utaandika insha. Hii ndiyo aina ya kazi inayoulizwa katika mtihani wa kitaifa wa kidato cha tatu: kuelewa habari, kuzungumza kwa mpangilio, na kuandika insha yenye utangulizi, kiini na hitimisho.
Mwalimu au mwenzako asome tangazo hili kwa sauti mara mbili. Usilitazame wakati linasomwa; sikiliza tu, kisha jibu maswali.
Wapendwa wasikilizaji, habari njema kwa familia zote! Kuanzia Jumamosi hii, Wilaya ya Karongi inawakaribisha katika Wiki ya Utalii wa Ndani. Ziwa Kivu linawasubiri! Kuna safari za boti kwenda visiwa vya ziwa, matembezi ya milimani yenye mandhari ya kuvutia, na maonyesho ya ngoma za jadi kila jioni ufukweni. Wanafunzi ambao wanakuja na kadi zao za shule watapata punguzo la nusu ya bei. Mnataka kulala wapi? Nyumba za wageni ambazo zimesajiliwa zinatoa vyumba kwa bei nafuu wiki nzima. Tafadhali hifadhini nafasi mapema, kwa sababu nafasi ni chache. Kumbukeni: vaeni jaketi za kuokolea maisha mkiwa ndani ya boti, na msiache taka ufukweni. Karibuni Karongi, mahali ambapo ziwa hukutana na milima!
Tangazo hili ni la kubuni (illustrative); Wiki ya Utalii wa Ndani iliyotajwa si tukio rasmi.
Fanyeni kazi kwa jozi. Kila mmoja asome kadi yake tu, kisha mwigize kwa dakika tatu hadi nne.
| Kadi A: mtalii | Kadi B: mhudumu |
|---|---|
| Wewe ni mfanyabiashara kutoka Nairobi. Una siku mbili tu nchini Rwanda kabla ya kurudi nyumbani. Unapenda wanyama na historia, lakini huwezi kutembea kwa saa nyingi. Uliza kuhusu mahali pa kwenda, malazi na usafiri. Tumia -pi angalau mara mbili. | Wewe ni mhudumu wa ofisi ya utalii mjini Kigali. Msikilize mgeni, mwulize maswali ya kuchagua, mpendekezee mpango wa siku mbili, na mpe maelekezo matatu ya usalama. Tumia -amba- angalau mara mbili na hali ya kuomba angalau mara moja. |
Andaa hotuba ya dakika mbili kuhusu kivutio kimoja kilicho katika wilaya yako au karibu nayo: mlima, ziwa, msitu, soko la sanaa, mahali pa kihistoria au tamasha. Fuata mpangilio huu:
| Kigezo cha tathmini | Alama |
|---|---|
| Mpangilio: salamu, utangulizi, kiini, wito | 3 |
| Msamiati wa utalii unaofaa (angalau maneno sita kutoka kwenye somo) | 3 |
| Sarufi sahihi: -pi, -amba-, amri au ombi | 2 |
| Matamshi, sauti na kuwatazama wasikilizaji | 2 |
| Jumla | 10 |
Swali la insha: Andika insha ya maneno kati ya 250 na 300 yenye kichwa «Mchango wa utalii katika maendeleo ya Rwanda».
Worked example
Mfano wa insha
MCHANGO WA UTALII KATIKA MAENDELEO YA RWANDA
Utalii ni safari ya kutembelea mahali kwa ajili ya kupumzika, kujifurahisha au kujifunza. Rwanda ina vivutio vingi ambavyo huwavutia wageni kutoka pande zote za dunia: ngagi wa milimani wa Hifadhi ya Taifa ya Volkano, msitu wa mvua wa Nyungwe, mbuga ya Akagera, Ziwa Kivu na makumbusho ya historia na utamaduni. Katika insha hii nitaeleza jinsi utalii unavyochangia maendeleo ya nchi yetu, pamoja na changamoto zake.
Kwanza, utalii hutoa ajira kwa watu wengi. Waongoza watalii, wapagazi, wapishi, madereva, wahudumu wa hoteli na wasanii wanaouza vikapu hupata kipato kutokana na wageni. Kijana ambaye amepata kazi ya kuongoza watalii anaweza kuisaidia familia yake na kuwalipia wadogo zake karo ya shule.
Pili, utalii huleta fedha za kigeni nchini na kuchangia miradi ya jamii. Kwa mfano, asilimia kumi ya mapato ya vibali vya kuwaona ngagi hupelekwa kwa jamii zinazoishi kando ya hifadhi, ili kujenga shule, vituo vya afya na barabara. Kwa njia hii, hata familia ambazo hazijawahi kumwona mtalii hunufaika.
Tatu, utalii huhamasisha uhifadhi wa mazingira na wa utamaduni. Wananchi wanapoona kwamba ngagi na misitu vinawaletea kipato, wanakuwa walinzi wa mazingira badala ya kuyaharibu. Vilevile wageni hupenda kuona ngoma za jadi, agaseke na michoro ya imigongo, kwa hiyo sanaa hizi za zamani zinaendelea kuishi.
Hata hivyo, utalii una changamoto. Wageni wakizidi, taka zinaweza kuongezeka na mazingira yakaharibika, na magonjwa ya binadamu yanaweza kuwaambukiza ngagi. Ndiyo sababu kuna kanuni kali, kama ile ya kukaa na ngagi kwa saa moja tu.
Kwa jumla, utalii ni nguzo muhimu ya maendeleo ya Rwanda. Huleta ajira, fedha na miradi ya jamii, na hutufundisha kuthamini mazingira na utamaduni wetu. Kila mmoja wetu, hata mwanafunzi, ana jukumu la kuwakaribisha wageni kwa ukarimu na kulinda vivutio tulivyo navyo, ili vizazi vijavyo navyo vinufaike.
(Maneno 290 hivi. Angalia: utangulizi wenye maana na mpango wa insha; aya tatu za hoja zinazoanza na «Kwanza, Pili, Tatu»; aya ya changamoto inayoanza na «Hata hivyo»; hitimisho linaloanza na «Kwa jumla».)
Tip
Viunganishi vinavyopanga insha: kwanza, pili, tatu, zaidi ya hayo, vilevile (kuongeza hoja); hata hivyo, lakini, ingawa (kupinga au kuonyesha upande mwingine); kwa mfano (kutoa mfano); kwa jumla, hatimaye, kwa hiyo (kuhitimisha). Mtahini huangalia mpangilio huu.
Warning
Makosa yanayopunguza alama za insha
Practice
Tathmini ya mada
Jaza kwa -pi: (a) Mmetembelea mapango ___? (b) Walitembelea visiwa ___?
Jaza kwa -amba-: (a) Mpagazi ___ alinibebea mkoba ni jirani yetu. (b) Malango ___ yanafunguliwa asubuhi ni mawili.
Andika upya kwa o-rejeshi ndani ya kitenzi: Wageni ambao walikuja jana wameondoka.
Kanusha kwa wingi: Lisheni nyani ndizi.
Badilisha kuwa ombi kwa kutumia «Naomba…»: Niletee kipeperushi.
Eleza tofauti ya maana kati ya: (a) Unataka hoteli gani? na (b) Unataka hoteli ipi?
Andika insha kamili kuhusu kichwa kilichotolewa hapo juu, au kuhusu kichwa hiki: «Kivutio cha utalii ambacho ningependa kukitembelea». Tumia hatua tano za kuandika.
1. (a) yapi (mapango: wingi wa LI-YA) (b) vipi (visiwa: wingi wa KI-VI).
2. (a) ambaye (b) ambayo.
3. Wageni waliokuja jana wameondoka.
4. Msiwalishe nyani ndizi.
5. Naomba uniletee kipeperushi.
6. (a) gani inauliza aina ya hoteli kwa jumla (ya bei nafuu, ya kifahari…). (b) ipi inamtaka msikilizaji achague moja kati ya hoteli zinazojulikana, kwa mfano zile zilizo kwenye kipeperushi.
7. Mwalimu atasahihisha kwa kigezo hiki: mpangilio (alama 4), hoja na mifano (alama 6), lugha na sarufi (alama 6), tahajia na uakifishaji (alama 4).
Ya kukumbuka
Further reading
Vitabu vya kujisomea (Further reading)
Sources and credits
Tangazo la redio, kadi za igizo, mpangilio wa hotuba, kigezo cha tathmini, mfano wa insha na mazoezi: Written by Ganzaa.
Ukweli uliotumika katika mfano wa insha (asilimia kumi ya mapato ya vibali kwa jamii; saa moja na ngagi) unatoka Gorilla Tracking, Visit Rwanda, Rwanda Development Board (chanzo cha ukweli tu).
Picha: View over Lake Kivu - Outside Kibuye (Karongi) - Rwanda (8970076941).jpg, Adam Jones, Wikimedia Commons, leseni CC BY-SA 2.0.
This lesson adapts CC BY-SA material and is shared under CC BY-SA 4.0.
