Kalenda ya matukio: sikukuu za kitaifa, za kidini na za kijamii; ngeli ya PA-KU-MU

1Karatasi kubwa nyeupe ukutani

Kila mwaka una siku ambazo nchi nzima husimama: ofisi hufungwa, familia hukutana, na watu huvaa nguo zao nzuri au husimama kimya kwa kumbukumbu. Siku nyingine ni za kidini, na nyingine ni za familia na jamii. Kujua majina ya siku hizi kwa Kiswahili, na kuweza kueleza maana yake, ni sehemu ya kuzungumza kuhusu maisha ya taifa.

Katika habari ifuatayo, darasa moja la kidato cha tatu linaandaa kalenda ya matukio ya shule. Angalia maneno ya mahali kama ndani yake, nyumbani kwetu, hapa pana, ukumbini mle mna. Ndiyo ngeli ya PA-KU-MU utakayojifunza baadaye katika somo hili.

2Kusoma: Kalenda ya darasa letu

Ilikuwa Jumatatu ya kwanza ya Januari katika shule moja mjini Rwamagana. Mwalimu Kayitesi aliingia darasani akiwa amebeba karatasi kubwa nyeupe. «Mwaka huu darasa letu litaandaa kalenda ya matukio ya shule,» alisema. «Ndani yake mtaandika sikukuu za kitaifa, za kidini na matukio ya kijamii. Kalenda hiyo itabandikwa ukutani, mahali ambapo kila mtu ataiona.»

Gatete alianza: «Tuanze na sikukuu za kitaifa. Tarehe mosi Februari ni Siku ya Mashujaa wa Taifa. Siku hiyo tunawaenzi watu waliojitolea kwa ajili ya nchi.» Keza akaongeza: «Tarehe mosi Julai ni Siku ya Uhuru, na tarehe nne Julai ni Siku ya Ukombozi, ambayo kwa Kinyarwanda huitwa Kwibohora.»

Mwalimu aliuliza: «Na tarehe saba Aprili?» Darasa lilinyamaza kidogo. Kisha Ishimwe akajibu kwa sauti ya chini: «Ni Siku ya Kumbukumbu ya Mauaji ya Kimbari dhidi ya Watutsi. Si siku ya sherehe. Ni siku ya kuwakumbuka waliopoteza maisha mwaka 1994, na ya kujifunza ili mabaya hayo yasirudi tena.» Mwalimu alitikisa kichwa: «Umesema vizuri. Tutaiandika kwa rangi tofauti.»

Kisha walifika kwenye sikukuu za kidini. Ishimwe, ambaye ni Mkristo, alieleza: «Krismasi, tarehe 25 Desemba, ni kumbukumbu ya kuzaliwa kwa Yesu Kristo. Pasaka ni sikukuu ya kufufuka kwake; Ijumaa Kuu na Jumatatu ya Pasaka ni siku za mapumziko.» Aisha, ambaye ni Mwislamu, akaongeza: «Sisi tuna Idd el-Fitr, inayoadhimishwa mwishoni mwa mfungo wa mwezi wa Ramadhani, na Idd el-Hajj, ambayo pia huitwa Idd al-Adha. Siku hiyo tunachinja wanyama, kukumbuka utii wa Nabii Ibrahimu, na kugawa nyama kwa majirani na maskini. Tarehe za Idd hubadilika kila mwaka kwa sababu zinafuata kalenda ya mwezi, na Jumuiya ya Waislamu wa Rwanda ndiyo huzitangaza.»

«Msisahau Umuganura!» Gatete alisema. «Ni sikukuu ya mavuno, Ijumaa ya wiki ya kwanza ya Agosti. Nyumbani kwetu bibi hupika mtama wa mavuno mapya na tunakula pamoja.»

Mwishowe walizungumzia matukio ya kijamii: harusi, mahafali ya wanafunzi wanaomaliza masomo, ubatizo, sherehe za kuzaliwa, na Umuganda wa Jumamosi ya mwisho ya kila mwezi. Keza alisema: «Matukio haya hayana tarehe moja kwa nchi nzima, lakini yanatuunganisha kama jamii.»

Siku iliyofuata kalenda ilikuwa tayari. Ilibandikwa ukumbini, karibu na mlango. Ukumbini mle mna kelele kila asubuhi, lakini siku hiyo wanafunzi walisimama kimya wakiisoma. Mwalimu Kayitesi alitabasamu: «Hapa pana kazi nzuri. Kila mwezi una jambo lake.»

Imeandikwa na Ganzaa; wahusika ni wa kubuni. Tarehe za sikukuu rasmi zimetoka kwenye Amri ya Rais Na. 54 ya mwaka 2017 (Presidential Order N° 54 of 2017) inayotaja sikukuu rasmi.

Kalenda iliyobandikwa ukumbini (sikukuu rasmi)

Matukio ya kijamii (harusi, mahafali, ubatizo, sherehe za kuzaliwa) hayamo katika orodha rasmi, kwa sababu kila familia au jamii huchagua tarehe yake.

3Msamiati kuhusu sikukuu na matukio

4Ufahamu

1. Darasa la Mwalimu Kayitesi lilipewa kazi gani?
2. Kwa nini mwalimu aliamua kuandika tarehe 7 Aprili kwa rangi tofauti?
3. Linganisha sikukuu moja ya Kikristo na moja ya Kiislamu kutoka kwenye habari: zinaadhimisha nini?
4. Kwa nini tarehe za Idd hubadilika kila mwaka?
5. Kuna tofauti gani kati ya sikukuu za kitaifa na matukio ya kijamii, kwa mujibu wa Keza?
6. Ungeongeza tukio gani la shule yako kwenye kalenda hii? Eleza sababu.

MajibuMajibu

1. Kuandaa kalenda ya matukio ya shule: sikukuu za kitaifa, za kidini na matukio ya kijamii.
2. Kwa sababu si siku ya sherehe; ni siku ya kumbukumbu ya Mauaji ya Kimbari dhidi ya Watutsi ya mwaka 1994.
3. Mfano: Krismasi ni kumbukumbu ya kuzaliwa kwa Yesu Kristo; Idd el-Fitr huadhimishwa mwishoni mwa mfungo wa Ramadhani. (Au Pasaka: kufufuka kwa Yesu; Idd el-Hajj: kuchinja wanyama kukumbuka utii wa Nabii Ibrahimu.)
4. Kwa sababu zinafuata kalenda ya mwezi; Jumuiya ya Waislamu wa Rwanda hutangaza tarehe zake.
5. Sikukuu za kitaifa zina tarehe moja kwa nchi nzima; matukio ya kijamii hayana tarehe moja, lakini yanaunganisha jamii.
6. Majibu yatatofautiana, kwa mfano: siku ya michezo ya shule, kwa sababu inawakutanisha wanafunzi na wazazi.

5Sarufi: ngeli ya PA-KU-MU

Linganisha sentensi hizi tatu kuhusu ukumbi mmoja:

• Ukumbini pana kalenda. (mahali maalumu panapojulikana, karibu na mlango)
• Ukumbini kuna kelele. (eneo la ukumbi kwa jumla, bila mipaka kamili)
• Ukumbini mna wanafunzi wengi. (ndani ya ukumbi)

Nomino ni ileile, ukumbini, lakini kiambishi cha kitenzi kimebadilika kulingana na jinsi msemaji anavyoiona nafasi hiyo.

Upatanisho wa ngeli ya PA-KU-MU