Shairi «Julai Nne»: maana ya shairi, ubeti na mishororo; ngeli ya U-ZI

1Siku ya Ukombozi kwa maneno machache

Tarehe 4 Julai kila mwaka, Rwanda huadhimisha Siku ya Ukombozi, kwa Kinyarwanda Kwibohora. Siku hii inakumbuka kukomeshwa kwa Mauaji ya Kimbari dhidi ya Watutsi ya mwaka 1994 (the 1994 Genocide against the Tutsi) na mwanzo wa safari ya kulijenga taifa upya. Katika shule nyingi, wanafunzi hughani mashairi siku hii.

Shairi ni tofauti na habari ya kawaida: maneno yake ni machache lakini yamebeba maana nzito, na yamepangwa kwa mpangilio maalumu wa sauti. Soma shairi lifuatalo kwa sauti mara mbili. Mara ya kwanza, sikiliza mdundo wake. Mara ya pili, fikiria ujumbe wake.

2Kusoma: «Julai Nne»

1.
Julai siku ya nne, siku ya taifa letu,
Mwaka tisini na nne, giza liliisha kwetu,
Na sote tushikamane, tuijenge nchi yetu,
Tuwaenzi mashujaa, tulinde amani yetu.

2.
Na shule zikajengeka, wasome watoto wetu,
Zahanati zikafika, kutibu wagonjwa wetu,
Na umeme ukawaka, hadi vijijini kwetu,
Tuwaenzi mashujaa, tulinde amani yetu.

3.
Ndugu zangu tupendane, chuki si sehemu yetu,
Sote tuheshimiane, kila mmoja ni mtu,
Kamwe tusibaguane, umoja ni nguvu yetu,
Tuwaenzi mashujaa, tulinde amani yetu.

4.
Bendera inapepea, juu ya milima yetu,
Ngoma zinaitikia, nyimbo za furaha zetu,
Kesho tunaiandaa, kwa bidii na kwa utu,
Tuwaenzi mashujaa, tulinde amani yetu.

Shairi hili limetungwa na Ganzaa.

3Msamiati wa shairi

4Ufahamu: maana ya shairi

1. Shairi linazungumzia siku gani? Taja mstari unaothibitisha jibu lako.
2. Mshairi anamaanisha nini kwa maneno «giza liliisha kwetu»?
3. Ubeti wa pili unaeleza maendeleo gani? Taja matatu.
4. Ubeti wa tatu unatoa ushauri gani kwa wananchi?
5. Ni ujumbe gani mkuu wa shairi hili? Eleza kwa sentensi moja.
6. Kwa nini mshororo «Tuwaenzi mashujaa, tulinde amani yetu» unarudiwa mwishoni mwa kila ubeti?

5Umbo la shairi

Shairi la «Julai Nne» limejengwa kwa vipande vinavyopimika. Mchoro ufuatao unaonyesha ubeti wa tatu na majina ya sehemu zake.

Aina za mashairi kwa idadi ya mishororo katika ubeti

Kwa hiyo «Julai Nne» ni tarbia. Kwa kuwa kila mshororo una idadi sawa ya mizani na lina vina, ni shairi la kimapokeo (la arudhi). Shairi lisilofuata vina wala mizani huitwa shairi huru.

6Sarufi: ngeli ya U-ZI

Katika shairi kuna maneno ubeti na nyimbo. Wingi wa ubeti ni beti, na umoja wa nyimbo ni wimbo. Majina haya yanaanza na u- (au w-) katika umoja, na katika wingi huchukua viambishi vya zi-: beti zinne, nyimbo zetu. Hii ndiyo ngeli ya U-ZI.

Jinsi wingi unavyoundwa

Upatanisho wa ngeli ya U-ZI