Midahalo na Mijadala kuhusu Maendeleo ya Kijamii na Kiuchumi
Senior 3 · Kiswahili
Midahalo na Mijadala kuhusu Maendeleo ya Kijamii na Kiuchumi
Lesson 4 of 4
25 min
Mzungumzaji hodari wa mdahalo huanza kama msikilizaji hodari: hutambua hoja ya mpinzani, huona udhaifu wake, kisha hujibu kwa ushahidi. Katika somo hili utasikiliza hotuba ya kufunga mdahalo, utaandaa na kushiriki mdahalo wa darasa, na utaandika insha ya hoja, aina ya insha inayomtaka mwandishi achukue msimamo na kuutetea.
Mwenzako asome hotuba hii kwa sauti, kwa kasi ya kawaida ya mzungumzaji. Andika hoja unazozisikia.
Hoja ya mdahalo: «Ni bora kijana atafute kazi ya kuajiriwa kuliko kujiajiri.»
Mheshimiwa Mwenyekiti, waheshimiwa majaji, wapinzani wangu na hadhira, asanteni. Mimi ni mzungumzaji mkuu wa upande wa kupinga hoja, na nimesimama kufunga hoja zetu. Wapinzani wetu wamesema kwamba kazi ya kuajiriwa inampa kijana mshahara wa uhakika kila mwezi. Ni kweli. Lakini je, nafasi hizo za kazi zinatosha kwa vijana wote wanaomaliza shule kila mwaka? Jibu ni hapana. Kwanza, kujiajiri kunazalisha ajira: kijana anayefungua karakana ya kushona nguo leo, kesho anawaajiri wenzake watatu. Pili, kujiajiri kunakuza ubunifu: mjasiriamali hulazimika kutafuta suluhisho jipya kila siku. Tatu, kuna msaada: vikundi vya kuweka akiba na SACCO hutoa mikopo midogo ya kuanzia. Kwa hiyo, waheshimiwa majaji, kijana anayejiajiri hajitafutii kazi peke yake; anawatafutia wengine pia. Naomba muipinge hoja hii. Asanteni kwa kunisikiliza.
Hotuba hii imeandikwa na Ganzaa.
Hoja: «Ufugaji una manufaa makubwa kuliko kilimo cha mazao kwa familia ya kijijini.»
| Hoja yetu (H) | Mfano au ushahidi (M) | Wapinzani watasema nini? | Jibu letu |
|---|---|---|---|
| Mfano: mifugo hutoa mapato kila siku | maziwa huuzwa kila asubuhi kwenye kituo cha kukusanya maziwa | «Mifugo inahitaji chakula na dawa za gharama.» | samadi hupunguza gharama ya mbolea, na majani ya malisho yanaweza kupandwa nyumbani |
| … | … | … | … |
| Kigezo cha majaji | Alama |
|---|---|
| Hoja zilizo wazi zenye mifano (H-M-J) | 4 |
| Kujibu hoja za wapinzani | 3 |
| Lugha rasmi na itifaki | 2 |
| Nidhamu na kuzingatia muda | 1 |
| Jumla | 10 |
Insha ya hoja (pia huitwa insha ya mjadala) inamtaka mwandishi aeleze msimamo wake kuhusu jambo lenye pande mbili, autetee kwa hoja na mifano, aonyeshe upande mwingine kwa haki, kisha ahitimishe.
| Sehemu | Kinachoandikwa |
|---|---|
| Kichwa | Hoja au swali kwa herufi kubwa |
| Utangulizi | Maana ya maneno makuu, umuhimu wa suala, na msimamo wako |
| Kiini: hoja | Aya tatu, kila moja na hoja moja, mfano na jumlisho (H-M-J) |
| Upande mwingine | Aya moja: hoja ya wanaopinga, kisha jibu lako |
| Hitimisho | Rudia msimamo kwa maneno mapya na toa pendekezo |
Swali: Andika insha ya hoja ya maneno 250 hadi 300: «Ufugaji wa kisasa ni njia bora ya kupambana na umaskini vijijini.» Jadili.
Worked example
Mfano wa insha ya hoja
UFUGAJI WA KISASA NI NJIA BORA YA KUPAMBANA NA UMASKINI VIJIJINI
Ufugaji wa kisasa ni ufugaji unaotumia maarifa ya kitaalamu: mifugo hufugiwa bandani, hulishwa majani ya malisho yaliyopandwa, hupewa chanjo na hutunzwa na wataalamu. Katika vijiji vingi, familia zinatafuta njia za kuongeza kipato chake. Kwa maoni yangu, ufugaji wa kisasa ni mojawapo ya njia bora za kupambana na umaskini huo.
Kwanza, ufugaji huleta kipato cha kila siku. Mkulima wa mahindi husubiri miezi kadhaa kabla ya kuvuna, lakini mfugaji wa ng'ombe wa maziwa huuza maziwa kila asubuhi. Kipato hicho humsaidia kulipa karo na kununua mahitaji ya nyumbani bila kusubiri msimu wa mavuno.
Pili, ufugaji huboresha lishe ya familia. Watoto wanaokunywa maziwa na kula mayai hupata protini wanazohitaji ili wakue vizuri na wasome kwa makini.
Tatu, ufugaji husaidia kilimo. Samadi ya mifugo hurutubisha udongo na kupunguza gharama ya kununua mbolea. Hivyo mfugaji huvuna mazao mengi zaidi shambani mwake.
Hata hivyo, wapo wanaosema kwamba ufugaji una gharama kubwa: chakula cha mifugo, dawa na huduma za daktari. Ni kweli, lakini gharama hizo hupungua mfugaji akipata mafunzo, akapanda majani ya malisho mwenyewe na kujiunga na ushirika wa wafugaji. Pia familia yenye shamba dogo inaweza kuanza na kuku au sungura, wanaohitaji nafasi ndogo.
Kwa jumla, ufugaji wa kisasa unaweza kuzitoa familia nyingi katika umaskini, kwa sababu huleta kipato cha kila siku, lishe bora na mavuno mengi. Ninapendekeza serikali na vyama vya ushirika viendelee kutoa mafunzo kwa wafugaji, ili kila familia inayopata mfugo iweze kuutunza vizuri.
(Maneno 280 hivi. Angalia: utangulizi wenye maana ya «ufugaji wa kisasa» na msimamo; hoja tatu zinazoanza na «Kwanza, Pili, Tatu»; aya ya upande mwingine inayoanza na «Hata hivyo»; hitimisho lenye pendekezo.)
Tip
Maneno ya kushawishi: kwa maoni yangu, ni dhahiri kwamba, ushahidi unaonyesha, ingawa wengine wanadai…, ni kweli kwamba… lakini…, kwa hiyo, kwa jumla. Yatumie kuunganisha hoja na kuonyesha kwamba umefikiria upande mwingine.
Warning
Makosa yanayopunguza alama
Practice
Tathmini ya mada
Taja viongozi watatu wa mdahalo na kazi ya kila mmoja.
Badilisha kuwa usemi wa taarifa: Mwenyekiti alisema, “Tutapiga kura sasa.”
Badilisha kuwa usemi wa asili, ukiweka alama zote za uakifishaji: Mutesi aliwaomba wanachama wasikilizane.
Jaza kwa kivumishi cha kuonyesha: (a) Mapendekezo yalisomwa. ___ (-o) yalikubaliwa. (b) Ng'ombe ___ (karibu) ni wa Girinka.
Kwa nini mjadala hauishii kwa kura kama mdahalo?
Soma hoja hii ya mchangiaji: «Wapinzani wetu ni wavivu wa kufikiri.» Eleza kwa nini si hoja nzuri, na uiandike upya.
Andika insha ya hoja ya maneno 250 hadi 300 kuhusu mojawapo ya hoja hizi: (a) «Ni bora kijana ajiajiri kuliko kuajiriwa.» (b) «Elimu ina mchango mkubwa kuliko mtaji katika maendeleo.»
1. Mwenyekiti: huongoza na kugawa nafasi; katibu: huandika na kusoma muhtasari; mtunza muda: huhakikisha muda unafuatwa. (Majaji: huamua mshindi.)
2. Mwenyekiti alisema kwamba wangepiga kura wakati huo.
3. Mutesi aliwaambia wanachama, “Tafadhali, sikilizaneni.” (au: “Tusikilizane.”)
4. (a) Hayo (b) huyu.
5. Kwa sababu lengo la mjadala si kushinda bali kufikia mapendekezo yanayokubaliwa na kikundi.
6. Ni shambulio dhidi ya watu, si hoja; halitoi sababu. Mfano wa kuandika upya: «Wapinzani wetu wamesema mtaji huja kwanza, lakini hawajaeleza jinsi mtaji unavyotumiwa vizuri bila maarifa.»
7. Mwalimu atasahihisha kwa muundo (alama 4), hoja na mifano (alama 8), lugha (alama 5) na uakifishaji (alama 3).
Ya kukumbuka
Further reading
Vitabu vya kujisomea (Further reading)
Sources and credits
Hotuba ya kufunga, jedwali la maandalizi, vigezo vya tathmini, mfano wa insha na mazoezi: Written by Ganzaa.
Mchoro (SVG): Written by Ganzaa.
