Midahalo na Mijadala kuhusu Maendeleo ya Kijamii na Kiuchumi
Senior 3 · Kiswahili
Midahalo na Mijadala kuhusu Maendeleo ya Kijamii na Kiuchumi
Lesson 2 of 4
25 min
Wakati wa mdahalo wa kidato cha tatu, katibu, Kamanzi, hakuandika kila neno kama lilivyotamkwa. Aliandika kumbukumbu: maelezo ya kile kila mzungumzaji alichosema, kwa maneno yake mwenyewe. Mugisha alisema, “Ninaunga mkono hoja”; katika kumbukumbu, Kamanzi aliandika: Mugisha alisema kwamba alikuwa akiunga mkono hoja.
Njia ya kwanza ni usemi wa asili; ya pili ni usemi wa taarifa. Kubadilisha kutoka moja hadi nyingine ni ujuzi unaohitajika katika uandishi wa kumbukumbu, ripoti, habari za magazeti, na katika mtihani wa kitaifa.
KUMBUKUMBU ZA MDAHALO WA KIDATO CHA TATU
Mahali: ukumbi wa shule
Waliohudhuria: wanafunzi 84, walimu 3 na majaji 2
Hoja: «Elimu ina mchango mkubwa kuliko mtaji katika kuleta maendeleo ya kijamii na kiuchumi.»
1. Ufunguzi. Mwenyekiti, Uwera, aliwakaribisha wote. Alieleza kwamba kila mzungumzaji mkuu angepewa dakika tano na kila mchangiaji dakika mbili. Aliwaomba washiriki wasizungumze bila kupewa nafasi.
2. Upande wa kuunga mkono. Mugisha alisema kwamba alikuwa akiunga mkono hoja kwa nguvu zake zote. Alieleza kwamba elimu huzaa ujuzi, ubunifu na afya bora. Aliongeza kwamba mtaji bila elimu ni kama gari bila dereva.
3. Upande wa kupinga. Ingabire alikubali kwamba gari linahitaji dereva, lakini akasema kwamba dereva bila gari hafiki popote. Alieleza kwamba wahitimu wengi walikuwa na vyeti bila mtaji, na kwamba hata shule hujengwa kwa fedha.
4. Wachangiaji. Gatete aliuliza kama elimu ingeweza kukopwa benki kama mtaji. Umutoni alisema kwamba alikuwa akipinga hoja, kwa sababu ujuzi mwingi hupatikana kazini.
5. Matokeo. Mwenyekiti alitangaza kwamba waliounga mkono hoja walikuwa 46 na walioipinga walikuwa 38. Aliwapongeza washiriki wote kwa nidhamu yao.
Kumbukumbu hizi ziliandikwa na: Kamanzi, Katibu.
Imeandikwa na Ganzaa, kutokana na mdahalo wa kubuni wa somo lililopita.
| Neno | Maana kwa Kiswahili | English |
|---|---|---|
| kumbukumbu za kikao | maelezo rasmi ya yaliyosemwa na kuamuliwa katika kikao | minutes |
| waliohudhuria | watu waliokuwepo katika kikao | those present |
| kunukuu | kurudia maneno ya mtu jinsi alivyoyasema | to quote |
| alama za kunukuu | alama “…” zinazozunguka maneno halisi ya msemaji | quotation marks |
| kusimulia | kueleza jambo lililotokea au lililosemwa | to report, to narrate |
| kupongeza | kumsifu mtu kwa jambo zuri alilofanya | to congratulate |
Definition
Usemi wa asili (pia huitwa usemi halisi) ni maneno ya msemaji jinsi yalivyotamkwa hasa, yakiwekwa ndani ya alama za kunukuu: Mugisha alisema, “Elimu huzaa ujuzi.”
Usemi wa taarifa ni maneno ya msemaji yanavyosimuliwa na mtu mwingine, bila alama za kunukuu, mara nyingi baada ya kwamba au kuwa, na nafsi, nyakati na maneno ya wakati na mahali yakibadilika: Mugisha alisema kwamba elimu huzaa ujuzi.
| Kinachobadilika | Usemi wa asili | Usemi wa taarifa |
|---|---|---|
| Nafsi | mimi, sisi, -angu, -etu | yeye, wao, -ake, -ao |
| Wakati uliopo -na- | “Ninaunga mkono hoja.” | alisema kwamba alikuwa akiunga mkono hoja |
| Wakati timilifu -me- | “Nimemaliza hotuba.” | alisema kwamba alikuwa amemaliza hotuba |
| Wakati uliopita -li- | “Nilisoma kitabu hicho.” | alisema kwamba alikuwa amesoma kitabu hicho |
| Wakati ujao -ta- | “Nitajibu kesho.” | alisema kwamba angejibu siku iliyofuata |
| Maneno ya wakati | leo · jana · kesho · sasa | siku hiyo · siku iliyotangulia · siku iliyofuata · wakati huo |
| Maneno ya mahali na kuonyesha | hapa · huku · huyu · hiki | pale · kule · yule · kile |
| Swali la ndiyo au hapana | “Je, umeelewa?” | aliuliza kama alikuwa ameelewa |
| Swali lenye kiulizi | “Hoja ni ipi?” | aliuliza hoja ilikuwa ipi |
| Amri au ombi | “Nyamazeni!” · “Tafadhali nisaidie.” | aliwaambia wanyamaze · alimwomba amsaidie |
Ukweli wa kudumu (jambo lililo kweli siku zote) mara nyingi haubadilishi wakati: “Maji huchemka kwa joto la nyuzi 100.” → Mwalimu alisema kwamba maji huchemka kwa joto la nyuzi 100. Ndiyo sababu kumbukumbu zinaandika elimu huzaa ujuzi na dereva bila gari hafiki popote bila kubadilisha wakati.
Worked example
Kutoka usemi wa asili hadi usemi wa taarifa
Usemi wa asili: Mwenyekiti alisema, “Nitatangaza matokeo kesho asubuhi hapa ukumbini.”
Jibu: Mwenyekiti alisema kwamba angetangaza matokeo siku iliyofuata asubuhi pale ukumbini.
Worked example
Kutoka usemi wa taarifa hadi usemi wa asili
Usemi wa taarifa: Mwalimu aliwauliza wanafunzi kama walikuwa wamejiandaa kwa mdahalo.
Jibu: Mwalimu aliwauliza wanafunzi, “Je, mmejiandaa kwa mdahalo?”
Warning
Makosa ya kawaida
Tip
Mbinu ya «Nani, Lini, Wapi»: kabla ya kuandika usemi wa taarifa, jiulize: Nani anasimulia sasa? (badilisha nafsi). Lini? (badilisha wakati wa kitenzi na maneno ya wakati). Wapi? (badilisha hapa/huku/humu). Kisha ondoa alama za kunukuu.
Practice
Mazoezi
Weka alama za uakifishaji: mtunza muda alisema muda wenu umekwisha
Badilisha kuwa usemi wa taarifa: (a) Ingabire alisema, “Nitapinga hoja hii kesho.” (b) Gatete alisema, “Tunahitaji mikopo midogo.”
Badilisha kuwa usemi wa taarifa: Jaji aliuliza, “Je, hoja zenu zina ushahidi?”
Badilisha kuwa usemi wa taarifa: Mwenyekiti aliwaambia wachangiaji, “Simameni mnapozungumza.”
Badilisha kuwa usemi wa asili: Umutoni alisema kwamba alikuwa amesoma makala hiyo siku iliyotangulia.
Tafuta kosa na usahihishe: Mugisha alisema kuwa “mtaji bila elimu ni kama gari bila dereva.”
Kuandika: Sikiliza mazungumzo ya dakika tano nyumbani au darasani. Andika kumbukumbu fupi za aya mbili kwa usemi wa taarifa.
1. Mtunza muda alisema, “Muda wenu umekwisha.”
2. (a) Ingabire alisema kwamba angepinga hoja ile siku iliyofuata. (b) Gatete alisema kwamba walikuwa wakihitaji mikopo midogo.
3. Jaji aliuliza kama hoja zao zilikuwa na ushahidi.
4. Mwenyekiti aliwaambia wachangiaji wasimame walipokuwa wakizungumza.
5. Umutoni alisema, “Nilisoma makala hii jana.”
6. Alama za kunukuu zimebaki katika usemi wa taarifa. Sahihi: Mugisha alisema kuwa mtaji bila elimu ni kama gari bila dereva.
7. Majibu yatatofautiana. Angalia nafsi, nyakati na kutokuwepo kwa alama za kunukuu.
Ya kukumbuka
Sources and credits
Kumbukumbu, msamiati, majedwali, mifano na mazoezi: Written by Ganzaa.
Mchoro (SVG): Written by Ganzaa.
