Tamthilia
Senior 6 · Kiswahili
Tamthilia
Lesson 1 of 3
45 min
Tamthilia haina msimulizi wa kutuambia wahusika wanafikiri nini. Tunajua kila kitu kupitia wanachosema, wanachofanya, na maelekezo ya jukwaa yaliyoandikwa kwa italiki. Onyesho lifuatalo linatoka katika tamthilia fupi ya kubuni, Kesho Ina Mwanga. Familia moja inapokea habari mbaya jioni moja. Isome kwa sauti pamoja na wenzako, kila mmoja akichukua nafasi ya mhusika mmoja.
(Sebule ya nyumba ndogo mjini. Jioni. Taa moja inawaka. MAMA anahesabu pesa mezani. INEZA anasoma kitabu kwenye kona. Mlango unafunguliwa; BABA anaingia polepole, amebeba bahasha ya kahawia.)
MAMA: (bila kuinua macho) Umechelewa leo. Chakula kimepoa.
BABA: (anaketi, anaweka bahasha mezani) Kiwanda kimefungwa.
MAMA: (anaacha kuhesabu) Kimefungwa? Kwa muda gani?
BABA: Milele. Wametupa mshahara wa mwezi mmoja na barua hii. Miaka kumi na minane ya kazi… katika bahasha moja.
(Kimya. INEZA anafunga kitabu.)
INEZA: Baba… basi nitaacha shule. Nitatafuta kazi sokoni. Mitihani ya taifa inaweza kusubiri mwaka ujao.
BABA: (kwa ukali) Hapana!
MAMA: (anamshika BABA mkono) Tulia, mume wangu. Hasira haijawahi kulipa kodi ya nyumba. (anamgeukia INEZA) Na wewe, mwanangu, usikimbilie uamuzi mkubwa kwa hofu ya usiku mmoja. Tuketi wote. Tuzungumze kama familia.
(KEVIN anaingia akiwa amevaa sare ya shule.)
KEVIN: Kwa nini mko kimya hivi? Kuna nini?
BABA: (anatabasamu kwa uchungu) Ni kazi ya baba tu iliyokwisha, mwanangu. Keti.
(Wote wanaketi kuzunguka meza.)
MAMA: Tuanze na tulicho nacho, si tusicho nacho. Duka langu dogo linaleta faranga elfu tatu kwa siku. Mshahara wa mwisho wa baba utalipa kodi ya miezi miwili.
BABA: Na mimi nina mikono na ujuzi. Nimetengeneza mashine kwa miaka kumi na minane. Fundi hakosi kazi; anakosa mpango tu.
INEZA: Basi… badala ya kuacha shule, ninaweza kuwafundisha watoto wa majirani hesabu jioni. Wazazi wengi wameniuliza.
KEVIN: Nami nitamsaidia mama dukani Jumamosi. Na… nitaacha kununua maandazi shuleni. (Wote wanacheka kidogo.)
MAMA: (anaandika kwenye daftari) Hii ndiyo bajeti yetu mpya. Hatutapata kila tunachotaka, lakini tutapata tunachohitaji.
BABA: (anamtazama mkewe kwa muda) Nilipoingia mlangoni, niliona giza tu. Sasa naona njia.
MAMA: Njia ilikuwepo, mume wangu. Ulihitaji tu kuiona pamoja nasi.
(Taa inafifia polepole. Pazia.)
Onyesho hili limeandikwa na Ganzaa; tamthilia na wahusika ni wa kubuni, na kiasi cha fedha ni cha mfano.
| Neno | Maana | English |
|---|---|---|
| onyesho | sehemu ya tamthilia inayotokea mahali pamoja na wakati mmoja | scene |
| maelekezo ya jukwaa | maelezo ya mwandishi kwa italiki kuhusu mandhari, matendo na hisia | stage directions |
| pazia | kitambaa kinachofunga jukwaa mwishoni mwa onyesho | curtain |
| kiwanda | mahali bidhaa zinapotengenezwa kwa mashine | factory |
| kodi ya nyumba | malipo ya kuishi katika nyumba ya mtu mwingine | rent |
| uchungu | maumivu ya moyo, huzuni | bitterness, pain |
| bajeti | mpango wa mapato na matumizi | budget |
| kufifia | kupungua mwanga au nguvu polepole | to fade |
Important
Jinsi ya kusoma tamthilia
Katika mada ya ushairi ulichanganua sentensi kwa njia ya maneno. Njia ya visanduku inaonyesha mgawanyo ule ule kwa jedwali la masanduku: sentensi nzima iko juu, na kila mstari unaoshuka unaigawa zaidi, mpaka kila neno lipate sanduku lake.
Mchoro wa Ganzaa: sentensi «Mama mwenye busara alipanga bajeti mpya» kwa visanduku.
Definition
Uchanganuzi wa sentensi kwa njia ya visanduku ni kuionyesha sentensi kwa safu za masanduku: safu ya juu ni S, safu inayofuata ni virai vikuu (KN na KT), kisha vipashio vya virai hivyo, na safu ya chini ni maneno yenyewe. Kila sanduku la juu linafunika masanduku yote yaliyo chini yake.
Worked example
Hatua za kuchora visanduku
Sentensi: Kevin atamsaidia mama dukani.
Jibu: S → KN + KT; KT → T + KN + KE. Visanduku vinaonyesha jambo lile lile kwa mchoro.
Worked example
Kulinganisha njia mbili
Sentensi: Fundi hodari hakosi kazi.
Njia ya maneno: S → KN + KT; KN → N + V; N → fundi; V → hodari; KT → T + KN; T → hakosi; KN → N → kazi.
Njia ya visanduku: safu ya juu S; chini yake [KN: fundi hodari] [KT: hakosi kazi]; chini yake [N][V][T][N]; chini kabisa [fundi][hodari][hakosi][kazi].
Jibu: njia zote zinaonyesha muundo mmoja; visanduku vinasaidia kuona kwa jicho kipi kiko ndani ya kipi.
Warning
Makosa ya kawaida
Practice
Mazoezi
Taja wahusika wanne wa Onyesho la Pili na sifa moja ya kila mmoja, ukitoa ushahidi.
Andika maelekezo ya jukwaa yanayofaa kwa sentensi hii: INEZA: Nitawafundisha watoto wa majirani. (Onyesha hisia na tendo.)
Changanua kwa njia ya visanduku (eleza safu kwa safu): Baba alileta barua.
Changanua kwa visanduku: Familia ndogo ilipanga mpango mzuri.
Kuandika: Andika onyesho fupi (mistari 10 hadi 12) ambapo Ineza anawaeleza wazazi wa jirani mpango wake wa kufundisha watoto jioni. Tumia maelekezo ya jukwaa angalau mara tatu.
1. Mfano: Baba (mwenye uchungu lakini anayejali elimu: «Hapana!»); Mama (mwenye busara na utulivu: «Tulia, mume wangu»); Ineza (anayejitolea: yuko tayari kuacha shule kwa ajili ya familia); Kevin (mcheshi na mwenye moyo wa kusaidia: «nitaacha kununua maandazi»).
2. Mfano: INEZA: (anasimama, akijaribu kutabasamu) Nitawafundisha watoto wa majirani.
3. Safu 1: S. Safu 2: KN (Baba) | KT (alileta barua). Safu 3: N | T | N. Safu 4: Baba | alileta | barua.
4. Safu 1: S. Safu 2: KN (Familia ndogo) | KT (ilipanga mpango mzuri). Safu 3: N | V | T | KN (mpango mzuri). Safu 4: N | V | T | N | V. Safu 5: familia | ndogo | ilipanga | mpango | mzuri.
5. Majibu yatatofautiana.
Sources and credits
Onyesho la Pili la tamthilia ya kubuni «Kesho Ina Mwanga», mchoro wa visanduku, majedwali, mifano na mazoezi: Written by Ganzaa.