Itumanaho n'Ikoranabuhanga
Senior 6 · Kinyarwanda
Itumanaho n'Ikoranabuhanga
Lesson 4 of 4
45 min
Wigeze kujya mu nama abantu bavuga icyarimwe, ingingo zigahinduka buri kanya, maze nyuma y'amasaha atatu bagataha nta cyemezo bafashe? Kandi nyuma y'icyumweru, nta n'umwe wibuka neza ibyavuzwe. Inama nziza isaba umuyobozi uzi kuyiyobora, ingingo z'ibyigwa zateguwe, n'umwanditsi wandika inyandiko mvugo.
Muri iri somo urasoma igice cy'inama y'ihuriro ry'ikoranabuhanga n'inyandiko mvugo yayo, wige uko inama iyoborwa n'uko inyandiko mvugo yandikwa, hanyuma ukine inama kandi wandike inyandiko mvugo yayo.
Ikiganiro cyanditswe na Ganzaa. Ishuri, abantu n'amatariki ni iby'urugero.
Mugisha (umuyobozi w'inama): «Mwiriwe. Ni saa cyenda zuzuye; turi cumi n'umunani kuri makumyabiri na babiri, bityo inama irashobora gutangira. Ku murongo w'ibyigwa dufite ingingo eshatu: kwemeza inyandiko mvugo y'inama iheruka; gutegura ibiganiro ku ikoreshwa ryiza rya telefoni; n'ibindi.»
Uwase (umwanditsi): «Inyandiko mvugo y'inama iheruka mwarayihawe. Hari ugira icyo ayikosoraho?»
Kevin: «Ndasaba ijambo. Handitswe ko abanyeshuri 50 basubije urupapuro rw'ibibazo, kandi ari 60.»
Mugisha: «Murakoze. Bikosorwe. Ese twayemeza ikosowe?» (Bose barabyemera.)
Mugisha: «Ingingo ya kabiri. Raporo yacu yagaragaje ko abanyeshuri benshi batakaza ibitotsi kubera telefoni. Turategura ibiganiro bingahe, ryari, kandi na nde?»
Keza: «Ndasaba ibiganiro bibiri: kimwe ku bitotsi n'igihe cyo gukoresha telefoni, ikindi ku guhohoterwa kuri murandasi. Twabikora ku wa Gatanu ebyiri zikurikirana.»
Kevin: «Ndabyemera, ariko icya kabiri gikwiye gutangwa n'umuntu ufite ubumenyi, nk'umurezi ushinzwe imyitwarire, kuko hari abahohotewe bashobora kubivuga.»
Mugisha: «Ibitekerezo byombi birumvikana. Ese twemeje ibiganiro bibiri, icya kabiri kigatangwa n'umurezi?» (Abantu 17 barabyemera, umwe yifata.)
Mugisha: «Ingingo ya gatatu: ibindi. Nta wundi ufite ingingo? Inama irasojwe saa kumi n'iminota cumi. Inama itaha izaba ku wa Gatatu, tariki ya 14 Mata 2027. Murakoze.»
INYANDIKO MVUGO Y'INAMA Y'IHURIRO RY'IKORANABUHANGA YO KU WA 7 MATA 2027
Ku wa Gatatu, tariki ya 7 Mata 2027, mu ishuri rya S6 B ry'Urwunge rw'Amashuri rwa Rugarama, habereye inama y'ihuriro ry'ikoranabuhanga. Yatangiye saa cyenda, iyobowe na Perezida w'ihuriro, Mugisha Eric. Abanyamuryango 18 kuri 22 bayitabiriye; 4 ntibayitabiriye, babimenyesheje (bari mu marushanwa y'umupira).
Ingingo z'ibyigwa: 1. Kwemeza inyandiko mvugo y'inama yo ku wa 24 Werurwe 2027. 2. Gutegura ibiganiro ku ikoreshwa ryiza rya telefoni. 3. Ibindi.
1. Kwemeza inyandiko mvugo y'inama iheruka. Kevin yagaragaje ko umubare w'abasubije urupapuro rw'ibibazo wanditswe nabi (50 aho kuba 60). Ikosa ryakosowe, maze inyandiko mvugo yemezwa n'abitabiriye bose.
2. Gutegura ibiganiro ku ikoreshwa ryiza rya telefoni. Keza yasabye ibiganiro bibiri: kimwe ku bitotsi n'igihe cyo gukoresha telefoni, ikindi ku guhohoterwa kuri murandasi. Kevin yongeyeho ko ikiganiro cya kabiri gikwiye gutangwa n'umurezi ushinzwe imyitwarire, kubera ubwitonzi gisaba.
Umwanzuro: hemejwe ibiganiro bibiri bizaba ku wa Gatanu ebyiri zikurikirana; icya kabiri kizatangwa n'umurezi ushinzwe imyitwarire. Abanyamuryango 17 barabyemeje, umwe yifata.
3. Ibindi. Nta ngingo yatanzwe.
Inama yasojwe saa kumi n'iminota cumi. Inama itaha izaba ku wa Gatatu, tariki ya 14 Mata 2027.
Umuyobozi w'inama: Mugisha Eric (umukono) · Umwanditsi: Uwase Aline (umukono)
| Ijambo cyangwa imvugo | Icyo bisobanura |
|---|---|
| umurongo w'ibyigwa | urutonde rw'ingingo zizaganirwaho mu nama, ruteguwe mbere |
| umuyobozi w'inama | utangiza inama, aha ijambo, ahuza ibitekerezo kandi asoza inama |
| umwanditsi w'inama | wandika ibyavugiwe mu nama n'ibyemezo byafashwe |
| gusaba ijambo | kwerekana ko ushaka kuvuga, ugategereza ko uriherwa |
| kwifata | mu matora, kutemera no kutanga; kutagira uruhande ufata |
| umwanzuro w'ingingo | icyemezo cyafashwe ku ngingo runaka |
| inyandiko mvugo y'inama | inyandiko yemewe ivuga mu ncamake ibyavugiwe mu nama n'ibyemezo byafashwe |
1. Kuki Mugisha yavuze umubare w'abahari mbere yo gutangiza inama?
2. Ingingo ya mbere y'inama yari iyihe? Kuki ari ngombwa?
3. Ni gute Mugisha yahuje ibitekerezo bya Keza na Kevin?
4. Gereranya ibyo Kevin yavuze mu kiganiro n'uko byanditswe mu nyandiko mvugo. Ni izihe mpinduka eshatu?
5. Ni ayahe makuru ari mu nyandiko mvugo atagaragara mu gice cy'ikiganiro mwasomye?
1. Kugira ngo yerekane ko abahari bahagije (18 kuri 22) kugira ngo inama ibe kandi ibyemezo byayo bigire agaciro.
2. Kwemeza inyandiko mvugo y'inama iheruka. Ituma amakosa akosorwa (urugero: 50 → 60) kandi ibyemezo bya mbere bikemezwa ku mugaragaro.
3. Yemeje ko byombi byumvikana, maze atanga icyemezo kibihuza: ibiganiro bibiri, icya kabiri gitangwa n'umurezi; ashyira icyemezo ku matora.
4. Imvugo itaziguye yahindutse iziguye («Ndabyemera, ariko…» → «Kevin yongeyeho ko…»); ngenga ya mbere yahindutse iya gatatu; amagambo yahinnywe, hasigara igitekerezo cy'ingenzi n'impamvu («kubera ubwitonzi gisaba»).
5. Itariki yuzuye n'aho inama yabereye; abatitabiriye n'impamvu yabo; itariki y'inama iheruka; imikono y'umuyobozi n'umwanditsi.
Definition
Inama ni uguhura kw'abantu bafite intego imwe, bakaganira ku ngingo zateganyijwe ku murongo w'ibyigwa, bagafata ibyemezo.
Inyandiko mvugo y'inama ni inyandiko yemewe, yanditswe n'umwanditsi w'inama, ivuga mu ncamake no mu mvugo iziguye ibyavugiwe mu nama n'ibyemezo byafashwe, igashyirwaho umukono n'umuyobozi w'inama n'umwanditsi.
| Igice | Icyo gikubiyemo |
|---|---|
| Umutwe | «Inyandiko mvugo y'inama ya … yo ku wa …» |
| Intangiriro | itariki, aho inama yabereye, isaha yatangiriyeho, uwayiyoboye, abayitabiriye n'abatayitabiriye (n'impamvu) |
| Ingingo z'ibyigwa | urutonde rw'ingingo zose, zifite nomero |
| Uko ingingo zaganiriweho | kuri buri ngingo: ibitekerezo by'ingenzi mu ncamake, n'umwanzuro wafashwe (n'amajwi iyo habaye amatora) |
| Isozwa | isaha inama yasorejweho; itariki y'inama itaha iyo yemejwe |
| Imikono | amazina n'imikono by'umuyobozi w'inama n'umwanditsi |
Worked example
Kuva ku kiganiro ukagera ku nyandiko mvugo, intambwe ku yindi
Ikiganiro: Keza: «Ndasaba ibiganiro bibiri: kimwe ku bitotsi n'igihe cyo gukoresha telefoni, ikindi ku guhohoterwa kuri murandasi. Twabikora ku wa Gatanu ebyiri zikurikirana.»
Mu nyandiko mvugo: «Keza yasabye ibiganiro bibiri, kimwe ku bitotsi n'igihe cyo gukoresha telefoni, ikindi ku guhohoterwa kuri murandasi, bikazakorwa ku wa Gatanu ebyiri zikurikirana.»
Warning
Umukoro: Mu matsinda y'abanyeshuri umunani kugeza ku icumi, mukine inama y'iminota cumi n'itanu y'ihuriro ry'ishuri ku ngingo: «Gutegura umunsi w'ikoranabuhanga ku ishuri». Umwe abe umuyobozi w'inama, undi umwanditsi. Umuyobozi ategure umurongo w'ibyigwa w'ingingo eshatu kugeza kuri enye (harimo «ibindi»). Inama irangiye, umwanditsi wa buri tsinda yandike inyandiko mvugo, abandi bose bayisuzume bakurikije imiterere n'uturango mwize.
Igisubizo cy'ikitegererezo ni inyandiko mvugo y'inama y'ihuriro ry'ikoranabuhanga yo ku wa 7 Mata 2027 iri hejuru.
Practice
Imyitozo
Vuga inshingano eshatu z'umuyobozi w'inama n'ebyiri z'umwanditsi.
Kuki ingingo «ibindi» ishyirwa nyuma ku murongo w'ibyigwa?
Hindura ibi bibe interuro y'inyandiko mvugo: Uwase: «Nzategura urupapuro rw'abazitabira ibiganiro, nzarubagezaho ku wa Mbere.»
Tandukanya inyandiko mvugo y'inama na raporo, ugaragaze amatandukaniro abiri.
Iyi nteruro irimo ikosa ry'inyandiko mvugo. Rikosore: «Kevin, nk'uko bisanzwe, yatanze igitekerezo kibi cyane.»
Kina inama kandi wandike inyandiko mvugo wasabwe mu bumenyi ngiro.
1. Umuyobozi: gutangiza no gusoza inama ku gihe, kuyobora ingingo z'ibyigwa, gutanga ijambo, guhuza ibitekerezo no gushyira ibyemezo ku matora. Umwanditsi: kwandika ibyavugiwe mu nama n'ibyemezo; gutegura inyandiko mvugo no kuyigeza ku bagize inama.
2. Kugira ngo ingingo z'ingenzi zateganyijwe zibanze, hanyuma abitabiriye babone umwanya wo kuvuga ibindi bitari ku murongo.
3. «Uwase yavuze ko azategura urupapuro rw'abazitabira ibiganiro, akazarubagezaho ku wa Mbere.»
4. Inyandiko mvugo ivuga ibyavugiwe mu nama n'ibyemezo, igakurikiza ingingo z'ibyigwa; raporo isobanura igikorwa cyangwa ubushakashatsi, ikagira ibyagaragaye, umwanzuro n'ibyifuzo by'abayikoze.
5. «Kevin yatanze igitekerezo cy'uko …» (andika icyo yavuze, udashyizemo uko wowe ukibona).
6. Isuzuma: umutwe n'intangiriro byuzuye (4), ingingo z'ibyigwa (2), incamake ya buri ngingo n'umwanzuro wayo (6), imvugo iziguye n'impitagihe (4), kutabogama (2), isozwa n'imikono (2).
Ibyo kwibuka
Further reading
Ibitabo byo gusoma
Sources and credits
Ikiganiro cy'inama, inyandiko mvugo, igishushanyo «Urugendo rw'inama» (SVG), imbonerahamwe, imyitozo n'ibisubizo: Written by Ganzaa. Ishuri, abantu n'amatariki ni iby'urugero.
