Michezo na Burudani
Senior 3 · Kiswahili
Michezo na Burudani
Lesson 5 of 5
40 min
Mtangazaji wa mpira hana nafasi ya kuandika rasimu: anaeleza kila tukio linapotokea, kwa kasi na kwa hisia. Mwandishi wa gazeti, kwa upande wake, ana muda wa kufikiri na kupanga. Leo utafanya kazi zote mbili. Kwanza utasikiliza matangazo ya seti moja ya voliboli, kisha utatangaza mechi wewe mwenyewe, na mwisho utaandika taarifa ya mechi hiyo kwa gazeti la shule.
Mwalimu au mwanafunzi mmoja asome kifungu hiki kwa sauti na kwa kasi ya mtangazaji; wengine wasikilize bila kusoma.
«Wapenzi wasikilizaji, karibuni tena hapa uwanjani shuleni kwetu, katika fainali ya voliboli kati ya Kidato cha Tano na Kidato cha Tatu! Seti ni moja kwa moja, na sasa tuko katika seti ya tatu: ishirini na nne kwa ishirini na nne! Lo! Hali ni ngumu!
Gatete, nahodha wa Kidato cha Tano, anajiandaa kupiga mpira wa kuanzisha… anaupiga… mpira unavuka wavu… Kidato cha Tatu wanaupokea… wanaupandisha juu… Mugisha anaruka, mpigo mkali… lakini Gatete yupo! Anauzuia pale pale wavuni! Pointi! Ishirini na tano kwa ishirini na nne!
Mashabiki wa Kidato cha Tano wanaimba na kupiga makofi… Mpira unaanzishwa tena… Mugenzi anaupiga kwa nguvu… unagusa mstari wa mwisho… mwamuzi anaonyesha: ndani! Seti imekwisha, ishirini na sita kwa ishirini na nne! Kidato cha Tano kinaongoza kwa seti mbili kwa moja! Ama kweli, penye nia pana njia!»
Matangazo haya yameandikwa na Ganzaa; wahusika ni wa kubuni.
| Neno | Maana | English |
|---|---|---|
| wavu | kitambaa chenye matundu kilichotandwa katikati ya uwanja | net |
| seti | sehemu moja ya mchezo wa voliboli; inashindwa na timu inayofikisha pointi 25 ikiwa mbele kwa pointi mbili | set |
| mpira wa kuanzisha | mpigo wa kwanza unaoanzisha kila zamu ya mchezo | serve |
| kuzuia | kusimamisha mpira wa mpinzani pale wavuni kwa mikono | to block |
| mpigo mkali | kuupiga mpira kwa nguvu kutoka juu kwenda upande wa mpinzani | spike |
Practice
Kuzungumza: kuwa mtangazaji
Fanyeni kazi wawili wawili. Mmoja wenu atangaze kwa dakika mbili mechi ya darasani (au video fupi ya mechi), na mwenzake asikilize na kujaza jedwali la vigezo hapa chini. Kisha mbadilishane.
| Kigezo | Swali la kujiuliza | Alama |
|---|---|---|
| Msamiati wa michezo | Je, ametumia maneno maalum (pasi, kona, seti, wavu…) kwa usahihi? | /3 |
| Wakati uliopo | Je, anaeleza matukio yanapotokea (anapiga, anakimbia)? | /2 |
| Hisia na kasi | Je, sauti yake inapanda na kushuka kulingana na matukio? | /2 |
| Vihisishi na viunganishi | Je, ametumia angalau vihisishi viwili na viunganishi viwili? | /2 |
| Matokeo | Je, ametaja matokeo mara kwa mara ili msikilizaji asipotee? | /1 |
Hakuna jibu moja; jumla ni alama 10. Mtangazaji mzuri hupata angalau 7. Mpe mwenzako ushauri mmoja wa kuboresha.
Taarifa ya gazeti hufuata mpangilio wa piramidi iliyopinduliwa: habari muhimu zaidi huja kwanza, kwa sababu wasomaji wengi husoma aya ya kwanza tu.
Mchoro wa Ganzaa: piramidi iliyopinduliwa ya taarifa.
Definition
Taarifa ni maandishi rasmi yanayoeleza tukio lililokwisha kutokea, kwa ukweli na kwa mpangilio. Ina kichwa, jina la mwandishi, utangulizi unaojibu maswali nani, nini, lini, wapi, kiini cha matukio, na hitimisho. Huandikwa kwa wakati uliopita na nafsi ya tatu.
Important
Kazi ya kuandika: Andika taarifa ya maneno 200 hadi 250 kwa gazeti la shule kuhusu fainali ya voliboli uliyoisikia (au mechi uliyoiona shuleni). Tumia angalau viunganishi vinne, nahau moja na kauli tatu tofauti za vitenzi. Usitumie lugha ya utangazaji (wakati uliopo, vihisishi vingi) katika taarifa: hii ni rejesta ya maandishi rasmi.
Worked example
Taarifa ya mfano
KIDATO CHA TANO CHATWAA KOMBE LA VOLIBOLI
Na Mutoni Aline, mwandishi wa gazeti la shule
Timu ya voliboli ya wavulana ya Kidato cha Tano imetwaa kombe la mashindano ya ndani ya shule baada ya kuishinda timu ya Kidato cha Tatu kwa seti tatu kwa moja. Fainali ilichezwa Ijumaa iliyopita kwenye uwanja wa shule, mbele ya wanafunzi na walimu wengi.
Kidato cha Tatu kilianza kwa kasi na kushinda seti ya kwanza kwa pointi 25 dhidi ya 21. Hata hivyo, Kidato cha Tano hakikufa moyo. Nahodha wao, Gatete, aliwapanga upya wachezaji wake, na mipigo yao mikali ikawapa ushindi wa seti ya pili kwa pointi 25 dhidi ya 19.
Seti ya tatu ilikuwa ngumu kuliko zote. Timu zilifungana hadi 24–24, lakini Gatete alizuia mpigo mkali wa Mugisha, na Kidato cha Tano kikashinda seti hiyo 26–24. Katika seti ya nne, wachezaji wa Kidato cha Tatu walionekana kuchoka, kwa hiyo walishindwa kwa pointi 25 dhidi ya 17.
Mkuu wa Shule, aliyekuwa mgeni rasmi, aliwakabidhi washindi kombe na kuwapongeza wachezaji wa timu zote mbili kwa nidhamu yao. «Mmeonyesha kwamba michezo hujenga umoja,» alisema.
Mwalimu wa michezo alitangaza kwamba wachezaji bora wa timu zote mbili watachaguliwa kuunda timu ya shule itakayoshiriki mashindano ya wilaya mwezi ujao.
(maneno 200 hivi)
Kwa nini taarifa hii inafaa: aya ya kwanza inajibu nani (Kidato cha Tano na cha Tatu), nini (fainali ya voliboli, 3–1), lini (Ijumaa iliyopita) na wapi (uwanja wa shule); kiini kinafuata seti kwa mpangilio wa wakati; viunganishi (hata hivyo, lakini, kwa hiyo, na), nahau (hakikufa moyo) na kauli tofauti (aliwapanga: kutenda; walishindwa, watachaguliwa: kutendwa; walionekana: kutendeka; zilifungana: kutendana) vimetumika; wakati ni uliopita na lugha ni rasmi.
Warning
Makosa ya kawaida katika taarifa
Practice
Tathmini ya mada
Eleza maana ya nahau: (a) kujifunga kibwebwe (b) kuambulia patupu.
Unganisha kwa kiunganishi kinachofaa: Uwanja ulijaa maji. Mechi iliahirishwa.
Jaza -enye au -enyewe: (a) Timu ___ wachezaji hodari hushinda. (b) Kombe ___ lilikuwa la dhahabu.
Nyambua cheza katika kauli ya kutendwa, kutendana, kutendea na kutendesha.
Taja rejesta ya sentensi: «Mheshimiwa, ninaomba mahakama inipe muda zaidi.» Eleza ulivyojua.
Andika sentensi mbili kuhusu bao moja: ya kwanza kwa rejesta ya mtangazaji wa redio, ya pili kwa rejesta ya taarifa ya gazeti.
1. (a) kujiandaa kufanya jambo kwa bidii kubwa (b) kukosa kabisa ulichotarajia.
2. Uwanja ulijaa maji, kwa hiyo mechi iliahirishwa. (au: Mechi iliahirishwa kwa sababu uwanja ulijaa maji.)
3. (a) yenye (b) lenyewe.
4. chezwa, chezana, chezea, chezesha.
5. Rejesta ya mahakamani: msamiati Mheshimiwa na mahakama, na lugha rasmi ya kuomba.
6. Mfano: «Anapiga… goooli! Mugisha ameipatia timu yake bao!» / «Mugisha aliifungia timu yake bao katika dakika ya thelathini.»
Further reading
Vitabu vya kujisomea (Further reading)
Sources and credits
Matangazo ya voliboli, mchoro wa piramidi, jedwali la vigezo, taarifa ya mfano, tathmini: Written by Ganzaa. Kanuni ya seti ya voliboli (pointi 25, tofauti ya pointi mbili) ni kanuni ya jumla ya mchezo.
