Ibiyobyabwenge
Senior 6 · Kinyarwanda (Languages)
Ibiyobyabwenge
Lesson 4 of 4
25 min
Urubyiruko rwumva vuba urundi rubyiruko. Ni yo mpamvu ubukangurambaga bwiza bwo kurwanya ibiyobyabwenge bukunze gutegurwa n'urubyiruko ubwarwo. Ariko guhitamo amagambo y'icyapa cyangwa intero si ibintu byoroshye: amagambo amwe arakangura, andi agasebya, andi akibagirana. Uyu mwandiko uvuga impaka z'ihuriro «Ejo Heza» ritegura icyapa. Nyuma yawo uziga guhanga ubutumwa bw'ubukangurambaga bunoze.
Umwandiko wanditswe na Ganzaa. Abantu bawuvugwamo ni abo gutekerezwa.
(1) Icyumweru cyo kurwanya ibiyobyabwenge cyari cyegereje, kandi Umurenge wari wemeye gutiza ihuriro «Ejo Heza» icyumba. Igisigaye cyari icyapa n'intero bizakoreshwa mu cyumweru cyose. Perezida w'ihuriro, Ishimwe Gaju, yahamagaje inama.
(2) Umunyamuryango witwa Shema atanga igitekerezo cya mbere: «Twandike tuti "Abanywa ibiyobyabwenge ni ibirara!" Bizatera ubwoba abandi.» Abantu bamwe barasetse. Ariko Mukeshimana, wari umaze iminsi asura ikigo cy'igororamuco, arahaguruka: «Icyo cyapa kizasebya abashaka kubivamo. Nta muntu uzaza kwaka ubufasha bamwita ikirara.»
(3) Undi atanga igitekerezo cya kabiri: «Twandike imibare y'abapfa buri mwaka bazize ibiyobyabwenge ku isi.» Ishimwe arabaza ati: «Iyo mibare tuyikura he? Niba tutayizi neza, ntidushobora kuyandika.» Biyemeza ko imibare yose bazakoresha izaba ifite isoko yemewe.
(4) Hanyuma Kayitesi, umunyamuryango ukunda ubusizi, aravuga ati: «Ntitubwire urubyiruko ibyo rutagomba kuba. Turwereke ibyo rushobora kuba.» Yandika ku kibaho: «Ubuzima bwanjye, amahitamo yanjye!» Munsi yaho yongeraho: «Siporo, ubuhanzi, amashuri: hitamo inzira ikubaka.»
(5) Abanyamuryango bemeranya kuri iyo ntero, bongeraho interuro isobanura icyo umuntu yakora: «Oya ku biyobyabwenge», n'indi ivuga aho ubufasha buboneka. Mu cyumweru cyakurikiyeho, icyapa cyamanitswe ahantu hose mu ishuri, maze intero itangira gusubirwamo n'abanyeshuri mu kibuga, nk'indirimbo.
(6) Ku munsi wa nyuma, umunyeshuri umwe yegera Mukeshimana amubwira buhoro ati: «Nashakaga kubaza aho nabona ubufasha. Icyapa cyanyeretse ko ntari jyenyine.» Uwo munsi, ihuriro ryamenye ko intero nziza itavuga gusa: irakingura.
| Ijambo | Icyo risobanura |
|---|---|
| ubukangurambaga | ibikorwa bigamije gukangurira abantu benshi kumenya ikibazo no guhindura imyitwarire |
| intero | interuro ngufi yoroshye gufata mu mutwe, isubirwamo kenshi mu bukangurambaga |
| icyapa | urupapuro runini rumanikwa ahagaragara, rufite ubutumwa n'amashusho |
| ikirara | ijambo risuzugura umuntu witwara nabi; ritera akato |
| gukingura | gufungura; hano: gutuma umuntu yisanzura agasaba ubufasha |
1. Ni ibihe bitekerezo bitatu by'intero byatanzwe mu nama?
2. Kuki Mukeshimana yanze igitekerezo cya Shema?
3. Kuki igitekerezo cy'imibare cyahinduwe?
4. Intero ya Kayitesi itandukaniye he n'iya Shema?
5. Gusesengura: Sobanura interuro isoza umwandiko: «intero nziza itavuga gusa: irakingura.»
Definition
Ubutumwa bw'ubukangurambaga ni inyandiko ngufi (intero, icyapa, ubutumwa bugufi kuri telefone cyangwa ku mbuga nkoranyambaga) igamije gutuma abantu benshi bamenya ikibazo kandi bagahindura imyitwarire.
Intero ni interuro ngufi, ifite injyana, yoroshye gufata mu mutwe, itanga ubutumwa bumwe bw'ingenzi.
| Akarango | Urugero |
|---|---|
| Ni ngufi (amagambo atarenze nka 8) | «Ubuzima bwanjye, amahitamo yanjye!» |
| Ifite injyana: isubirajambo cyangwa isubirajwi | bwanjye … yanjye |
| Ifite ubutumwa bumwe | uhitamo ubuzima bwawe |
| Ivuga ibyiza ushobora kugeraho aho gusebya | «hitamo inzira ikubaka» aho kuba «ibirara» |
| Ivugisha ukuri | nta mibare idafite isoko |
Worked example
Urugero rwa 1: Gusuzuma intero eshatu
| Intero | Isuzuma |
|---|---|
| «Abanywa ibiyobyabwenge ni ibirara!» | isebya, itera akato; ntisaba igikorwa; ntikwiye |
| «Ibiyobyabwenge bica abantu miliyoni buri munsi!» | imibare idafite isoko kandi ikabije; ntikwiye |
| «Ubuzima bwanjye, amahitamo yanjye!» | ngufi, ifite injyana (-anjye), ishyira imbaraga ku muntu; ikwiye |
Worked example
Urugero rwa 2: Guhanga ubutumwa bugufi bwo kuri telefone
Igenzura: ni bugufi; burubaha; buvuga icyo gukora n'igihe; nta makuru y'ibinyoma.
Warning
Ubukangurambaga bwiza ntibusebya kandi ntibubeshya. Amagambo nka «ibirara» atuma abakeneye ubufasha bihisha. Imibare idafite isoko ituma abantu batizera ubutumwa bwose.
Kandi ntugashyire ku cyapa amafoto y'abantu bazwi cyangwa ay'abana batabitangiye uburenganzira.
Practice
Imyitozo
Tanga inshoza y'intero, uvuge uturango twayo dutatu.
Vuga ibice bitandatu by'icyapa cy'ubukangurambaga.
Erekana umunozanganzo uri mu ntero «Ubuzima bwanjye, amahitamo yanjye!»
Kosora iyi ntero: «Nimureke ibiyobyabwenge mwa bicucu mwe!»
Himba intero ebyiri nshya zo kurwanya ibiyobyabwenge, buri imwe ifite injyana, maze usobanure impamvu zikwiye.
Tegura icyapa cy'ubukangurambaga (ku rupapuro) ufite ibice bitandatu, ukimurikire itsinda ryawe, maze mukore isuzuma mukoresheje uturango tw'intero nziza.
1. Intero ni interuro ngufi, ifite injyana, yoroshye gufata mu mutwe, itanga ubutumwa bumwe. Uturango: ni ngufi; ifite injyana; ubutumwa bumwe; ivuga ibyiza aho gusebya; ivugisha ukuri.
2. Intero; ishusho; ubutumwa bugufi; icyo gukora; aho ubufasha buboneka; uwagikoze.
3. Isubirajambo/isubirajwi: bwanjye … yanjye (impera -anjye igaruka); imikarago ibiri yubatswe kimwe (izina + nyiri).
4. Urugero: «Hitamo ubuzima: oya ku biyobyabwenge!» (nta gitutsi, ifite ubutumwa bumwe n'igikorwa).
5. Bisuzumwa hakurikijwe: ngufi; injyana; ubutumwa bumwe; nta gusebya; ibisobanuro by'impamvu.
6. Bisuzumwa hakurikijwe: ibice bitandatu; intero inoze; amakuru y'ukuri; aho ubufasha buboneka; isuzuma ry'itsinda.
Ibyo kwibuka
Further reading
Ibitabo byo gusoma
Sources and credits
Umwandiko «Intero y'ihuriro "Ejo Heza"», igishushanyo cy'icyapa (SVG), imbonerahamwe, ingero, imyitozo n'ibisubizo: Written by Ganzaa.
