Uburinganire n’Ubwuzuzanye
Primary 6 · Kinyarwanda
Uburinganire n’Ubwuzuzanye
Lesson 6 of 6
20 min
Let's begin
Wigeze utongana n'umuntu, buri wese asakuza, ariko ntihagire n'umwe wumva undi? Hari uburyo bwiza bwo kutumvikana: ikiganiro mpaka. Aho, buri ruhande rutanga impamvu, rukumva urundi, kandi bose bakagira icyo bungukira.
Ku wa Gatanu nyuma ya saa sita, Mwarimu Mukamana yateguye ikiganiro mpaka mu ishuri ry'umwaka wa gatandatu. Insanganyamatsiko yari iyi: “Imirimo yo mu rugo ikwiye gukorwa n'abakobwa gusa.”
Niyonzima yatorewe kuyobora impaka. Uruhande rushyigikira rwari ruyobowe na Gatete, naho uruhande ruhakana ruyobowe na Keza. Abanyeshuri batatu babaye abacamanza, abandi baba abumva.
Gatete ahabwa ijambo mbere. Ati: “Nyakubahwa muyobozi w'impaka, bacamanza, bagenzi banjye, mwiriwe. Kuva kera, abakobwa ni bo bateka kandi babikora neza. Abahungu bafite indi mirimo y'ingufu, nko kwahira no kwasa inkwi.”
Keza asaba ijambo, arahabwa. Ati: “Ndashimira Gatete ku gitekerezo cye, ariko sinemeranya na cyo. Ubwa mbere, twese turarya kandi twese twanduza imyenda; buri wese akwiye kumenya kwiyitaho. Ubwa kabiri, umukobwa ukora imirimo yose ntabona igihe cyo gusubiramo amasomo, kandi ibyo si uburinganire. Ubwa gatatu, Itegeko Nshinga ry'u Rwanda riha abagore n'abagabo uburenganzira bungana.”
Umwe mu bashyigikira aravuga ati: “Ariko abahungu ntibazi guteka!” Mugisha wo ku ruhande ruhakana asaba ijambo, maze asubiza atuje ati: “Guteka ni ubumenyi umuntu yiga. Njyewe natetse umuceri ejo, kandi abo mu rugo bawuriye bishimye!” Abari aho bose baraseka.
Impaka zirangiye, abacamanza bajya kwiherera. Bagarutse, batangaza ko uruhande ruhakana rwatsinze, kuko rwatanze impamvu n'ingero zifatika, kandi rukubaha abo bahanganye. Gatete arahaguruka, aravuga ati: “Nemeye ko natsinzwe. Uyu munsi nize byinshi: imirimo yo mu rugo ni iya twese.” Bose bakoma amashyi. Impaka zari zirangiye, kandi noneho bose babyumva kimwe.
Ikiganiro mpaka ni ikiganiro giteguwe, aho impande ebyiri zijya impaka ku nsanganyamatsiko imwe: uruhande rumwe rurashyigikira, urundi rurahakana. Buri ruhande rugerageza kwemeza abacamanza n'abumva, rukoresheje impamvu n'ingero.
Keza yubahirije ibyo byose: yashimiye Gatete, atanga impamvu eshatu zikurikiranye, kandi ntiyagira uwo atuka.
Tip
Wibuke: gutsinda impaka si ugusakuza cyane. Ni ibintu bitatu: impamvu, urugero n'icyubahiro ku wo muhanganye.
Igisubizo: Niyonzima.
Igisubizo: Rwatanze impamvu n'ingero zifatika, kandi rwubaha abo bahanganye.
Igisubizo gishoboka: “Ndashimira mugenzi wanjye, ariko sinemeranya na we. Kuyobora bisaba ubushobozi n'ubunyangamugayo, si igitsina. Urugero, ku ishuri rya Umutoni, ni umukobwa uyobora abanyeshuri kandi abikora neza.”
Igisubizo: (b), kuko gitanga impamvu kandi nta we gitutse.
Umukoro wo kuvuga: Mu itsinda, mutegure ikiganiro mpaka ku nsanganyamatsiko: “Kwiga mu ishuri ry'abakobwa gusa cyangwa ry'abahungu gusa biruta kwiga mu ishuri rivanze.” Buri ruhande rutegure impamvu eshatu n'ingero zazo, hanyuma mujye impaka mwubahiriza amategeko.
Ibyo wize uyu munsi
Sources and credits
Umwandiko, inyigisho n'imyitozo biri muri iri somo: Byanditswe na Ganzaa.
Isuzume
Mu mwandiko, ni nde wayoboraga uruhande ruhakana?