Hotuba kuhusu ushirikiano wa kijinsia; mnyambuliko wa vitenzi

1Mikono yote miwili

Katika mkutano wa wananchi, kijana mmoja wa kike anasimama kuzungumza kuhusu ushirikiano wa kijinsia. Anajua kwamba baadhi ya wasikilizaji wana mashaka, kwa hiyo anaanza kwa kurekebisha dhana potofu, kisha anajenga hoja hatua kwa hatua. Unaposoma, chunguza vitenzi kama kuwaogesha, wanaheshimiana, ukifunguliwa na kufungua: kila kimoja kimebeba maana ya ziada kupitia viambishi vyake.

2Kusoma: Nyumba moja, mikono yote

Hotuba ya mwakilishi wa vijana katika mkutano wa wananchi wa kijiji

Ndugu Mwenyekiti wa mkutano huu;
Viongozi wa kijiji na wa sekta;
Wazazi na vijana wenzangu;
Mabibi na mabwana, habari za jioni?

Ninawashukuru kwa kunipa nafasi hii. Nimesimama hapa kama kijana, kama binti, na kama mwanajamii anayeamini kwamba familia na taifa hujengwa kwa mikono yote miwili.

Ushirikiano wa kijinsia mara nyingi hueleweka vibaya. Wengine hudhani ni mashindano ya wanawake dhidi ya wanaume; wengine hudhani ni kuwanyang'anya wanaume nafasi zao. Si hivyo. Ushirikiano wa kijinsia ni hali ambapo wanawake na wanaume, wasichana na wavulana, wanapewa nafasi sawa, wanashirikiana majukumu na wanaheshimiana katika kufanya maamuzi.

Tuanze nyumbani. Katika familia nyingi, msichana huamka alfajiri kuchota maji, kupika na kuwaogesha wadogo zake, kisha hukimbia shuleni akiwa amechoka. Kaka yake, mara nyingine, hupumzika au hucheza. Je, huo ni uadilifu? Kazi za nyumbani si za jinsia moja. Mvulana anayepika na kufua hapotezi chochote; anajifunza kujitegemea. Wazazi wakigawanya kazi kwa haki, watoto wote watapata muda wa kusoma.

Pili, elimu. Tuwahimize wasichana kusoma masomo ya sayansi na teknolojia bila hofu, na tuwasaidie wavulana wanaoacha shule mapema kwa tamaa ya pesa za haraka. Taifa linahitaji akili za wote.

Tatu, uongozi na maamuzi. Katiba ya Jamhuri ya Rwanda ya mwaka 2003, iliyorekebishwa mwaka 2015, inaeleza kwamba wanawake wapewe angalau asilimia thelathini ya nafasi katika vyombo vya kufanya maamuzi. Sheria hii imefungua mlango; lakini mlango ukifunguliwa, ni lazima tuupitie. Nyumbani pia, mume na mke wanaposhauriana kuhusu mapato na matumizi, familia husonga mbele. Wahenga walisema: umoja ni nguvu, utengano ni udhaifu.

Mwisho, naomba kila mmoja wetu aanze leo. Baba, msaidie mama jikoni wiki hii. Mama, mwachie binti muda wa kusoma, na umfundishe mwana wako wa kiume kupika. Vijana, heshimianeni darasani na kazini. Tukishikamana, tutashinda.

3Msamiati

4Ufahamu na uchambuzi

1. Msemaji anataja dhana potofu mbili kuhusu ushirikiano wa kijinsia. Zitaje, kisha eleza maana sahihi anayoitoa.
2. Kwa nini msemaji anaanza hoja zake «nyumbani» kabla ya kuzungumzia elimu na uongozi?
3. Ni hoja gani ya kisheria inayotajwa katika hotuba? Msemaji anaitumiaje sitiari ya «mlango»?
4. Msemaji anatumia swali «Je, huo ni uadilifu?» Eleza dhima ya swali hili.
5. Kwa nini hotuba inawataja wavulana wanaoacha shule? Hilo linaonyesha nini kuhusu msimamo wa msemaji?
6. Tathmini: wito wa mwisho («Baba, msaidie mama… Mama, mwachie binti…») una nguvu gani ukilinganisha na kauli ya jumla kama «tushirikiane»?

5Sarufi: mnyambuliko wa vitenzi

Katika S3 ulijifunza kauli sita za vitenzi. Katika kiwango hiki tunachunguza kitenzi kizima: viambishi vyake vyote, kauli zisizo za kawaida, na kauli mbili au tatu zinazoungana ndani ya kitenzi kimoja.

Mchoro wa Ganzaa: sehemu za kitenzi «aliyewapikia».

Kauli zaidi ya zile sita

Kauli ambatani: kauli mbili au zaidi katika kitenzi kimoja