Gukunda Umurimo
Primary 6 · Kinyarwanda
Gukunda Umurimo
Lesson 3 of 6
20 min
Let's begin
Ese wigeze ukina ikinamico ku munsi mukuru w'ishuri? Ikinamico ntisomwa gusa: irakinwa! Abakinnyi bigana abantu, bakavuga amagambo yabo, maze abareba bagaseka, bakababara, kandi bakigiramo isomo.
Soma iyi kinamico ngufi ku murimo, hanyuma wige ibiyiranga, uzakine iyawe.
Abakinnyi: Sogokuru Gatete (umusaza w'imyaka 70); Mugisha (umwuzukuru we, imyaka 12); Uwase (umwuzukuru we, imyaka 11); Mama Umutoni (nyina w'abana).
IGICE CYA MBERE
(Ku wa Gatandatu mu gitondo, imbere y'inzu. Mugisha yicaye ku ntebe, akina umukino kuri telefoni. Uwase arimo gutyaza isuka.)
Sogokuru: (asohoka mu nzu, yitwaje isuka ishaje) Mwaramutse, bana banjye! Mwiteguye kujya mu murima?
Uwase: (ahaguruka yishimye) Twiteguye, Sogokuru! Nanjye nzanye isuka yanjye.
Mugisha: (adakuye amaso kuri telefoni) Njye ndaguma hano. Guhinga ni iby'abatarize.
Sogokuru: (araseka buhoro, yicara iruhande rwe) Mwuzukuru wanjye, uzi iyi suka?
Mugisha: Ni isuka ishaje gusa.
Sogokuru: Iyi suka ni yo yubatse iyi nzu. Ni yo yishyuriye mama wawe amashuri. Ni yo yaguze inka ya mbere y'uru rugo. Ese koko umurimo wayo ni uw'abatarize?
Mugisha: (aceceka, hanyuma yongorera) Sinari mbizi…
IGICE CYA KABIRI
(Saa sita z'amanywa, ku meza. Mama Umutoni azanye isahani y'ibirayi n'imboga.)
Mama Umutoni: Nimuze murye! Ibi birayi n'imboga byose byavuye mu murima wacu.
Uwase: (ananiwe ariko yishimye) Kandi ni twe twabagaye ibishyimbo uyu munsi!
Mugisha: (afata isahani, afite isoni) Ndashonje cyane… ariko numva ntakwiye kurya ibyo ntaruhiye.
Sogokuru: (amukora ku rutugu) Humura, mwana wa. Uyu munsi urarya, ejo ugakora. Umuntu wese ashobora guhinduka.
IGICE CYA GATATU
(Ku wa Gatandatu ukurikiyeho, mu museso. Mugisha ni we ubyutse mbere, akomanga ku rugi.)
Mugisha: (mu ijwi riranguruye) Sogokuru! Uwase! Nimubyuke, amasuka yiteguye!
Uwase: (asohoka, yikanga) Mbega! Ni wowe koko, Mugisha?
Sogokuru: (aseka cyane) Ubu noneho uri umwuzukuru wanjye nyawe!
Bose: (bitwaje amasuka, bagenda baririmba) Umurimo ni ishema, uwukunda ntasonza!
(Iherezo)
Ikinamico ni umwandiko ugenewe gukinwa imbere y'abantu. Abakinnyi bigana ubuzima, bakavuga amagambo y'abantu bakinira. Itandukanye n'inkuru: inkuru ibarwa n'umubarankuru, naho ikinamico ikinwa, nta mubarankuru.
Tip
Uburyo bwo kwibuka: mu ikinamico, IZINA rikubwira uvuga, UTUBAGO TUBIRI bisobanura “aravuga”, naho UDUKUBO ( ) bisobanura “uko abikora”.
Igisubizo: Abakinnyi bane n'ibice bitatu.
Igisubizo: Ni amabwiriza y'umukinnyi: abwira Mugisha uko akina, ntavugwa.
Igisubizo: Ntiyamutonganyije: yamweretse ibyo isuka yagezeho (inzu, amashuri ya nyina, inka ya mbere).
Igisubizo: Yavuye ku gusuzugura ubuhinzi, aba ari we ubyuka mbere ngo ajye guhinga.
Igisubizo: Uwase: (ahamagara) Mugisha, ndagutegereje!
Umukoro: Mu itsinda ry'abantu batatu cyangwa bane, mwandike igice kimwe cy'ikinamico ku murimo (urugero: umuganda wo ku wa Gatandatu). Mushyiremo urutonde rw'abakinnyi, ikiganiro n'amabwiriza y'abakinnyi, hanyuma muyikine imbere y'abandi.
Ibyo wize uyu munsi
Sources and credits
Umwandiko, inyigisho n'imyitozo biri muri iri somo: Byanditswe na Ganzaa.
Isuzume
Mu gice cya mbere, Mugisha yavuze ko guhinga ari iby'abande?
