Gukunda Umurimo
Primary 6 · Kinyarwanda
Gukunda Umurimo
Lesson 4 of 6
20 min
Let's begin
Iyo urangije amashuri ukabura akazi, wicara ugategereza? Umutesi we yahisemo ukundi: yihangiye umurimo. Soma inkuru ye, hanyuma wige kuyihina mu magambo make, no gukoresha neza ibyungo.
Umutesi yarangije amashuri yisumbuye afite amanota meza. Yamaze amezi atandatu ashakisha akazi mu mujyi, ariko ntiyakabona. Aho gucika intege, yibuka inama sekuru yamuhaye kera: “Ushaka akazi ajye akareba no hafi ye.”
Iwabo i Nyamagabe, hari ishyamba ririmo indabyo nyinshi, kandi inzuki zakundaga kuhaba. Umutesi yiyemeza korora inzuki. Ariko nta bumenyi yari afite, nta n'amafaranga menshi. Nuko ajya muri koperative y'abavumvu yo mu murenge wabo, yiga uko bubaka imizinga, uko bita ku nzuki, n'uko bahakura ubuki batazishe.
Afatanyije na musaza we Ishimwe, bubaka imizinga itatu mu biti n'ibyatsi, bayitereka ku nkengero z'ishyamba. Hashize amezi atatu, bahakura ubuki bwa mbere. Umutesi abushyira mu macupa asukuye, abujyana ku isoko. Kubera ko bwari bwiza kandi busukuye, abaguzi barabukunda, bamwe bagaruka kumushakisha.
Uyu munsi, nyuma y'imyaka ibiri, Umutesi afite imizinga mirongo itatu. Yahaye akazi umusore umwe n'inkumi imwe bo mu mudugudu, kandi ni we wishyurira musaza we amashuri. Abaturanyi na bo barishimye, kuko inzuki zitwara umukungugu w'indabyo, bityo ibihingwa byabo bikera cyane.
Iyo abana b'abaturanyi bamubajije ibanga rye, Umutesi arabasubiza ati: “Nta banga rindi: nize, nashyizeho umwete, kandi sinasuzuguye umurimo muto.”
Guhina umwandiko ni ukuvuga ibitekerezo byawo by'ingenzi mu magambo make, udahinduye icyo umwanditsi yashakaga kuvuga.
Umutesi yarangije amashuri yisumbuye abura akazi. Aho kwiheba, yigira korora inzuki muri koperative, maze afatanyije na musaza we bubaka imizinga itatu. Ubuki bwabo bwakunzwe ku isoko kuko bwari bwiza kandi busukuye. Nyuma y'imyaka ibiri, Umutesi afite imizinga mirongo itatu, yahaye abandi akazi, kandi yishyurira musaza we amashuri. Inzuki ze zifasha n'imyaka y'abaturanyi. Ibanga rye ni ukwiga, gushyiraho umwete no kudasuzugura umurimo muto.
Icyungo ni ijambo rihuza amagambo, ibice by'interuro cyangwa interuro ebyiri. Reba uko ibyungo bikora imirimo itandukanye mu mwandiko:
| Icyo icyungo gikora | Ingero z'ibyungo | Urugero |
|---|---|---|
| Kongera igitekerezo | na, kandi, ndetse | Yahaye abandi akazi, kandi yishyurira musaza we amashuri. |
| Kuvuguruza | ariko, nyamara, naho | Yashakishije akazi, ariko ntiyakabona. |
| Guhitamo | cyangwa | Ukunda ubuki cyangwa amata? |
| Gusobanura impamvu | kuko, kubera ko | Abaguzi barabukunze kubera ko bwari busukuye. |
| Kugaragaza ingaruka | bityo, ni yo mpamvu | Inzuki zitwara umukungugu w'indabyo, bityo ibihingwa bikera cyane. |
| Gukurikiranya ibikorwa | nuko, maze, hanyuma | Nuko ajya muri koperative. |
| Kugaragaza intego | kugira ngo | Abavumvu bambara imyenda yabugenewe kugira ngo inzuki zitabadwinga. |
| Kugaragaza inkomezo | niba, iyo | Iyo abana bamubajije, arabasubiza. |
Ibuka: na imbere y'inyajwi ihinduka n': “n'amafaranga”, “n'indabyo”.
Tip
Uburyo bwo kwibuka: icyungo ni nk'ikiraro gihuza ibitekerezo bibiri. Hitamo ikiraro gikwiye: KANDI (byongera), ARIKO (bivuguruza), KUKO (impamvu), BITYO (ingaruka), KUGIRA NGO (intego).
A. Uzuza icyungo gikwiye.
Igisubizo: ariko
Igisubizo: kuko
Igisubizo: bityo
Igisubizo: kugira ngo
Ni iki kitagomba kujya mu nshamake?
Igisubizo: Ibitekerezo byawe bwite bitari mu mwandiko, n'ingero nyinshi zirambuye.
C. Umukoro wo kwandika: Hina umwandiko “Ubuki bwa Umutesi” mu mirongo itarenze umunani, ukoreshe nibura ibyungo bitatu bitandukanye. Ntiwandukure urugero rwatanzwe: koresha amagambo yawe.
Ibyo wize uyu munsi
Sources and credits
Umwandiko, inyigisho n'imyitozo biri muri iri somo: Byanditswe na Ganzaa.
Ifoto: Guhakura ubuki, yafashwe na Tuyishimejosue, yavanywe kuri Wikimedia Commons, ku ruhushya rwa CC0 1.0.
Isuzume
Umutesi yize korora inzuki he?
